มันเป็นเรื่องปกติวิสัยอยู่แล้วที่คนของประเทศหนึ่งๆ จะเขียนประวัติศาสตร์ของตัวเอง 

เพียงแต่ประวัติศาสตร์ที่เขียนออกมานั่นจะได้รับการยอมรับจากโลกภายนอกว่า "เที่ยงตรง" หรือไม่ นั่นก็อีกเรื่องหนึ่ง

เพราะบางประเทศไม่สนใจเรื่องความเที่ยงธรรมในการทำงานวิชาการ แต่จินตนาการเรื่องในอดีตขึ้นมาล้วนๆ โดยไม่มีหลักฐานรอบรับ

ตัวอย่างเช่นกัมพูชา ซึ่งเรียกไทยว่า 'โจรสยาม' ที่ปล้นวัฒนธรรมเขมรไป โดยเชื่อตามที่ฝรั่งเศส "มโน" ขึ้นมาว่า ไทยเคยมาตีเมืองพระนคร (นครธม) แล้วกวาดต้อนผู้คนพร้อมทรัพย์สมบัติไป ซึ่งในจำนวนนั้น "ว่ากันว่า" มีนางรำ นักเขียน ช่างปั้น ช่างสลัก นักปราชญ์ ราชบัณฑิตไปด้วย ทำให้กัมพูชาสูญสิ้นผู้สืบทอดวัฒนธรรม เพราะคนเหล่านั้นถูก "ขโมย" เอาไปไว้ที่ไทย

แต่เรื่องนี้ไม่มีหลักฐานอะไรทั้งสิ้น มีเพียงข้อความในพงศาวดารต่างๆ ว่า กรุงศรีอยุธยามาตีเมืองพระนครได้ และกวาดต้อนคนไปเท่านั้นๆ โดยไม่ได้บอกว่ามีคนจำพวกไหนบ้างที่ถูกกวาดต้อนไป
 
แต่พวกฝรั่งเศสต้องการจะทำให้คนเขมรเกลียดชังไทย เพื่อที่จะทำให้สองชนชาติต่อกันไม่ติด แล้วจะได้ไม่เป็นกังวลต่อฝรั่งเศสที่เข้ามาปกครองกัมพูชา ดังนั้นจึงใช้ข้อความไม่กี่บรรทัดของพงศาวดาร แต่งเรื่องขึ้นมาลอยๆ ว่า เพราะไทยกวาดต้อนบุคคลากรด้านวัฒนธรรมของเขมรไป เขมรจึงไม่มีคึนเหล่านี้อีกและทำให้วัฒนธรรมเสื่อมลง ส่วนไทยนั้นมีวัฒนธรรมอันสวยงามก็เพราะแย่งชิงไปจากกัมพูชา 

ด้วยตรรกะ (ที่จิตนาการขึ้นมาเอง) นี้ พอไทยมาช่วยสอนรำไทยให้เขมร สอนให้ใส่ชุดไทย และสอนให้เรียนศิลปะต่างๆ ของไทย พวกฝรั่งเศสก็เป่าหูคนเขมรว่า "นี่แหน่ะ รำไทยนั้นไม่ใช่ แต่เป็นของเขมรมาแต่เดิม พวกไทยปล้นไป แล้วเอามาสอนคืน" ดังนั้น เขมรจึงปักใจเชื่อว่า "ต่อให้เป็นรำไทยและชุดไทย แต่เพราะไทยปล้นไป ไทยจึงเป็นแค่ผู้รักษา ไม่ใช่เจ้าของ ส่วนเราสิคือเจ้าของแท้จริง"

นี่คือต้นตอของวิธีคิด (mentality) ของคนเขมรตั้งแต่ยุคอาณานิคมจนถึงปัจจุบัน คนไทยจึงไม่ต้องแปลกใจว่า ทำไมคนเขมรจึงเรียกไทยเป็นโจรทั้งๆ ที่ไทยมีพระคุณไปสอนวัฒนธรรมให้

และคนที่สอนเขมรให้เชื่อแบบนี้ ก็คือปัญญาชนฝรั่งเศสทั้งหลาย โดยเฉพาะคนที่ชื่อ ฌอร์จ โกรลิเยร์ (George Groslier) นักประวัติศาสตร์และชาติพันธุ์วิทยาชาวฝรั่งเศสที่สร้าง "องค์ความรู้" เรื่องเขมรโบราณ โดยตั้งสมมติฐานขึ้นมาว่า "ไทยชิงของเขมรไป" โดยมีแนวคิดแบบนี้ปรากฏให้เห็นทั่วไปในงานของเขา โดยเฉพาะเรื่อง Danseuses cambodgiennes, anciennes et modernes (ปี ค.ศ. 1913 ) ที่ว่าด้วยรำไทยในราชสำนักเขมร 

ผมเขียนถึงเรื่องนี้ไปแล้ว แต่ที่ยกเรื่องนี้ขึ้นมาอีก เพราะฮุน มาแณต นายกรัฐมนตรีกัมพูชาเรียกร้องให้เหล่าปัญญาชนช่วยกันเขียนหนังสือประวัติศาสตร์กัมพูชาให้มากขึ้น โดยระบุว่าในอดีตมีเพียงชาวต่างชาติเท่านั้นที่เป็นผู้เขียน ซึ่งส่งผลให้เนื้อหาขาดความครอบคลุมรอบด้าน

ฮุน มาแณตบอกว่า

"ชาวเขมรเรียนรู้ประวัติศาสตร์ของตนเองผ่านงานเขียนของชาวต่างชาติ ดังนั้น เราจึงจำเป็นต้องส่งเสริมให้ชาวเขมรหันมาทำวิจัย สร้างสรรค์ผลงาน และแบ่งปันความรู้ โดยเฉพาะการเขียนงานวิจัยที่อ้างอิงจากเอกสารที่มีคุณภาพ ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะเอกสารบางชิ้นมีเนื้อหาที่ไม่ชัดเจนหรือผิดพลาด หากเป็นการสอนผิดในชั้นเรียนก็ยังพอแก้ไขได้ แต่หากเป็นความผิดพลาดในทางประวัติศาสตร์ย่อมแก้ไขได้ยาก เพราะในปัจจุบัน บางกรณีแต่ละประเทศต่างก็เขียนประวัติศาสตร์ในมุมที่แตกต่างกัน ประเทศหนึ่งอาจระบุว่าตนเป็นเจ้าของดินแดนนั้น ในขณะที่อีกประเทศหนึ่งกลับระบุว่าตนเองต่างหากที่เป็นเจ้าของ"

ดูเผินๆ คำกล่าวของฮุน มาแณตเหมือนจะเป็นเรื่องปกติที่ผู้นำเขาทำกัน คือสนับสนุนให้สร้างงานวิชาการที่มีคุณภาพ เพียงแต่ว่าคำว่า 'คุณภาพ' ของกัมพูชานั้นเป็นแบบใด? เพราะหากจะดูงานวิชาการของปัญญาชนกัมพูชาที่เผยแพร่ผลงานในเวทีสากลแล้ว ผมไม่สงสัยในความเป็นมืออาชีพ เพราะหลายคนทำงานอิงกับหลักฐานจริงๆ วิเคราะห์อย่างเป็นวัตถุวิสัยจริงๆ 

แต่ถ้าเรื่องนี้มาจากปากของรัฐบาลตระกูลฮุนแล้ว ผมไม่อยากจะเชื่อว่าพวกนี้จะทำงานแบบวิชาการได้ 

เพียงแต่ดูคำพูดส่วนหลังของฮุน มาแฌตก็รู้แล้วว่าเขามีเจตนาเช่นไรที่บอกว่า "บางกรณีแต่ละประเทศต่างก็เขียนประวัติศาสตร์ในมุมที่แตกต่างกัน ประเทศหนึ่งอาจระบุว่าตนเป็นเจ้าของดินแดนนั้น ในขณะที่อีกประเทศหนึ่งกลับระบุว่าตนเองต่างหากที่เป็นเจ้าของ"

การยกเรื่องดินแดนขึ้นมาเป็นตัวอย่างก็พอจะมองออกแล้วว่าต้องการแซะไทย 

แต่ไทยไม่ได้เขียนประวัติศาสตร์แบบอ้างหลักฐานโบราณเพื่อจะฮุบดินแดนเพื่อนบ้านอีกแล้ว เพราะเป็นเรื่องเสียมารยาทในยุคที่เพื่อนบ้านควรจะคบหากันโดยอิงกับเรี่องปัจจุบัน และเป็นสิ่งที่จะทำให้แต่ละประเทศจ้องจะหาเรื่องกัน และไม่ไว้ใจกัน

มีแต่กัมพูชานี่แหละที่ทำอย่างเป็นล่ำเป็นสันโดย "มโน" ประวัติศาสตร์ปลอมๆ ขึ้นมาเพื่อจะอ้างเอาดินแดนของไทยไปหลายสิบจังหวัด ไม่ใช่พื้นที่ทับซ้อน 

กัมพูชาหมกมุ่นกับวาทกรรม 'โจรสยาม' และอุมดมการณ์คลั่งชาติ 'ทวงคืนดินแดนเขมรโบราณ' แบบที่รักษาไม่หาย แก้ไขก็ไม่ไหว ทำให้ไทยบางคนถึงกับทอดถอนใจว่า "แบบนี้อีก 100 ปีก็ยังรบกัน" ซึ่งผมอยากจะเถียงแต่เถียงไม่ไหว เพราะมันจริง

ดังนั้น พอฮุน มาแณตบอกว่าให้ปัญญาชนเขมรเขียนประวัติศาสตร์ของตัวเอง ผมจึงหวั่นใจยังไงไม่รู้ว่า 'ประวัติศาสตร์' ที่จะเขียนออกมานั้นมันไม่น่าจะเป็น 'ประวัติศาสตร์แท้ๆ' แต่จะเป็น 'นิยาย' ที่เกิดจากการมโนเอาเองอีกครั้ง

แต่ละครั้งที่เขมรมโนอะไรขึ้นมา ไทยจะเป็นตัวร้ายทุกที แถมยังเป็นเรื่องโกหกที่ทำให้คนไทยหัวเสียหนักเข้าไปอีก 

การที่ผมไม่เชื่อมือปัญญาชนเขมร เพราะเห็นกับตามาเป็นสิบปีแล้วว่า นักวิชาการเขมรที่รับใช้รัฐบาลฮุนนั้นไม่ใช่วิญญูชนผู้มี 'ความเที่ยงตรง' เอาเลย ถึงขนาดบิดเบือนประวัติศาสตร์เพื่อเลียแข้งเลียขาผู้มีอำนาจ เช่นกรณีที่ ฮุน เซน "อ้างว่าว่าเป็นการกลับชาติมาเกิดของเสด็จกอน (สามัญชนที่ปลิดชีพกษัตริย์ที่ไม่อยู่ในธรรมแล้วขึ้นครองบัลลังก์) ฮุน เซน ปักหมุดอำนาจในฐานะผู้อุปถัมภ์หลักด้วยอำนาจแห่ง 'บุญ' และ 'กุศล'และเป็นที่รู้กันในเชิงวัฒนธรรมในหมู่สามัญคนกัมพูชาว่า อำนาจของเขาได้มาด้วยการนี้" (อ้างอิง 1) 

เสด็จกอน' (ស្ដេចកន) นั้นเป็นกษัตริย์กัมพูชาในสมัยศตวรรษที่ 16 มีจุดเด่นตรงที่เป็รสามัญชนที่โค่นล้มกษัตริย์แล้วตั้งตนเป็นใหญ่ขึ้นมาแทน นี่เป็นลักษณะที่คล้ายกับฮุน เซนพอสมควรแม้เขาจะไม่ได้ล้มกษัตริย์แต่ก็จวนเจียนเต็มที 

ฮุน เซนไม่เพียงบอกกับชาวบ้านว่าตัวเองเป็นบุคคลในประวัติศาสตร์กลับชขาติมาเกิด แต่ยังใช้วาทกรรมนี้ในการสร้าง "ความศักดิ์สิทธิ์" ให้กับอำนาจทางการเมืองของตน เพื่อที่ผู้คนจะได้ยำเกรงและเชื่อถือในบารมี โดยความเชื่อนี้เสริมให้มั่นคงด้วย 'งานวิชาการ' คือหนังสือเรื่อง 'พระเสด็จกอน' (ព្រះស្តេចកន) ที่เขียนโดยรส จันทราบุตร (រស់ ចន្ត្រាបុត្រ) นักประพันธ์นวนิยาย กวี นักประวัติศาสตร์ชาวเขมร และเป็นสมาชิกราชบัณฑิตยสภากัมพูชา

หนังสือเล่มนี้ฮุน เซนถึงกับเขียนบทนำให้ (แน่นอนก็เพราะมันเป็นเรื่อง 'ชาติที่แล้ว' ของเขา) แต่ปัญหาก็คือเรื่องของเสด็จกอนในพงศาวดารนั้นมีน้อย และพงศาวดารเขมรมักจะเชื่อไม่ได้ เพราเรียบเรียงในต้นศตวรรษที่ 20 นี่เอง แม้เรื่องของเสด็จกอนก็เอามาจากพงศาวดารพวกนั้น อย่างที่บทความที่เผยแพร่โดยสถาบัน Harvard-Yenching Institute ของมหาวิทยาลัยฮาวาร์ดกล่าวไว้ว่า

"รส (จันทราบุตร) ได้รวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่าง ๆ ทั้งจากพงศาวดารกัมพูชา งานวิชาการในยุคอาณานิคมฝรั่งเศส และการลงพื้นที่วิจัยของเขาเองในบริเวณที่พระเสด็จกอนเคยสร้างราชธานีขึ้น ในส่วนสองส่วนแรกซึ่งเป็นเนื้อหาส่วนใหญ่ของหนังสือเล่มนี้ ผู้เขียนได้บรรยายรายละเอียดเกี่ยวกับความขัดแย้งต่าง ๆ ของพระเสด็จกอน ทั้งในช่วงก่อนและหลังจากที่พระองค์ขึ้นครองราชย์ ข้อมูลส่วนนี้อ้างอิงจากพงศาวดารกัมพูชาฉบับสำคัญสองฉบับ ซึ่งเขียนขึ้นในช่วงระหว่างปลายทศวรรษที่ 1920 ถึงต้นทศวรรษที่ 1940 โดยนอกเหนือไปจากการเน้นย้ำถึงความยิ่งใหญ่ของบุคคลผู้นี้แล้ว รสยังดำเนินเรื่องตามแหล่งข้อมูลทั้งสองฉบับดังกล่าวอย่างใกล้ชิดในการบอกเล่าประวัติศาสตร์กัมพูชาช่วงครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 16 เขายึดถือเนื้อหาจากเอกสารทั้งสองฉบับตามตัวอักษรโดยแทบไม่ได้พิจารณาถึงธรรมชาติของแหล่งข้อมูลเหล่านี้ ซึ่งในบางจุดอาจมีเนื้อหาที่เป็นเรื่องแต่งหรือข้อมูลที่ถูกสร้างขึ้นมาใหม่ปะปนอยู่ด้วย (หน้า 12, 59, 98, 107, 115, 122) ทั้งนี้ ย่อมเกิดคำถามขึ้นว่า พงศาวดารที่เขียนขึ้นภายหลังจากเหตุการณ์จริงผ่านไปนานกว่า 400 ปี จะมีความถูกต้องแม่นยำทางประวัติศาสตร์ได้อย่างไร โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแง่ของรายละเอียดต่าง ๆ ที่ผู้เขียนนำมาใช้ประกอบการอธิบายประวัติศาสตร์กัมพูชาในหนังสือเล่มนี้" (อ้างอิง 2)

จากตัวอย่างนี้เราจะเห็นแล้วว่า วงวิชาการ ปัญญาชน คนระดับราชบัณฑิตก็ยังเขียนงานที่อิงกับหลักฐานที่เบาหวิว แล้วเอาความเบาหวิวนั้นไปทำให้หนักด้วยการสร้างเรื่องเล่าเหนือธรรมชาติอน่างการกลับชาติมาเกินใหม่ เพื่อนำไปรับใช้การเมืองของกัมพูชา

แบบนี้จะให้ผมเชื่องานเขียนประวัติศาสตร์ของกัมพูชาได้อย่างไร?

ยิ่งพูดถึงพงศาวดารเขมรด้วยแล้วยิ่งเชื่อยาก อย่างที่ผมบอกว่าเรื่องเมื่อหลายร้อยปีก่อนก็เพิ่งเรียบเรียงเมื่อต้นศตวรรษที่ 20 นี่เองแล้วมันจะเที่ยงตรงได้อย่างไร? แต่นั่นยังไม่เท่ากับว่าเนื้อหาของพงศาวดารเขมรนั้นนำมาจากไทยเสียมาก อย่างที่ ไมเคิล วิคเคอรี (Michael Vickery) นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์กัมพูชาเคยตั้งข้อสังเกตไว้ว่า "...พงศาวดารต่าง ๆ รวมถึงฉบับนี้ด้วย (พงศาวดารฉบับออกญาวังวรเวียงชัย หรือ จวน ที่แต่งระหว่าง ค.ศ. 1928 - 1934) ซึ่งกล่าวถึงเหตุการณ์ก่อนปี ค.ศ. 1550 นั้น ไม่สามารถตรวจสอบความถูกต้องได้ และมักเป็นการคัดลอกมาจากพงศาวดารไทยที่ว่าด้วยเรื่องของประเทศไทย..." (อ้างอิง 3)

หลักฐานประวัติศาสตร์ของกัมพูชายังโหรงเหรงและเชื่อไม่ได้และยังเอามาจากของไทยแบบนี้ แล้วฮุน มาแณตจะให้แต่งเติมอะไรขึ้นมาอีกเล่า? หรือคิดจะเดิมตามรอยผู้เป็นพ่อที่สั่งให้เขียนนิยายเรื่องเสด็จกอนขึ้นมาเมื่อหลายปีก่อนเพื่อสนองการสร้างบารมีทางการเมืองของตน?

อย่าลืมว่ากัมพูชาเป็นประเทศที่ไม่เสรีภาพด้านการแสดงความเห็น ดังนั้นเราจึงได้ยินแต่เสียงเชียร์รัฐบาลฮุน แต่เสียงวิจารณ์ไม่เคยแว่วออกมา เพราะคนพูดแบบนั้นถ่้าไม่อยู่ในคุกก็ต้องหนีไปต่างประเทศ 

ดังนั้น เมื่อคนตระกูลฮุนพูดเรื่องการเขียนหนังสือเชิงวิชาการ - ซึ่งเป็นเรื่องต้องใช้เสรีภาพในการเข้าถึงข้อมูล การวิเคราะห์ที่เป็นกลาง และการวิพากษ์อย่างกล้าหาญ - จึงเป็นเรื่องที่ผิดที่ผิดทางสิ้นดี

อย่งเสง วัณณลี (សេង វណ្ណលី) นักวิเครราะห์ภูมิรัฐศาสตร์ชาวเขมรกล่าวว่า  “ความปรารถนาที่จะมีหนังสือประวัติศาสตร์ที่เขียนโดยชาวเขมรนั้นเป็นความปรารถนาที่ชอบธรรม แต่จะไร้ความหมายและไม่มีประสิทธิผล ตราบใดที่เสรีภาพทางวรรณกรรม รวมถึงเสรีภาพในการศึกษาและการวิจัยยังไม่ได้รับการรับรองอย่างเต็มที่ เพื่อให้ชาวกัมพูชาได้รับประวัติศาสตร์ที่แท้จริง นายฮุน มาแณต ไม่เพียงแต่ต้องเรียกร้องให้มีการเขียนหนังสือขึ้นมาเท่านั้น แต่ยังต้องสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยให้กับนักวิจัย ต้องยุติการสนับสนุนการผลิตผลงานที่บิดเบือนหรือมีแรงจูงใจทางการเมือง และต้องเปิดใจยอมรับความจริงทางประวัติศาสตร์ แม้ว่าความจริงนั้นจะไม่สอดคล้องกับผลประโยชน์ทางการเมืองในปัจจุบันก็ตาม” 

ขณะที่สำนักข่าว TFA ภาคภาษาเขมรกล่าวว่า "หากประวัติศาสตร์ที่รัฐบาลต้องการเป็นเพียงการรวบรวมเอกสารที่มุ่งเชิดชูเฉพาะฝ่ายรัฐบาล โดยละเลยหรือกล่าวโทษฝ่ายอื่น ประวัติศาสตร์ที่สร้างขึ้นใหม่นี้ก็จะไม่ต่างอะไรกับประวัติศาสตร์ที่บิดเบือน และแทบจะไม่มีคุณค่าใด ๆ ทั้งในเชิงวิชาการและการยอมรับในระดับสากล"

แต่เพราะนี่เป็นสิ่งที่ตระกูลฮุนต้องการเพื่อเสริมกระแสชาตินิยม เสียงตำหนิใดๆ ย่อมไม่มีความหมาย ตราบใดที่การเขียนประวัติศาสตร์แบบสุกๆ ดิบๆ ครึ่งๆ กลางๆ สามารถรับใช้การเมืองได้ 

นี่เป็นสิ่งที่ประเทศไทยจะต้องระวังให้ดี เพราะการเขียนประวัติศาสตร์ไม่ใช่แค่การจำจำเรื่องของบรรพบุรุษประเทศนั้นๆ แต่ยังเป็นการ "ปลุกผี" หรือกระทั่ง "สร้างปีศาจ" จากอดีตเพื่อให้มาหลอกหลอนคนยุคปัจจุบัน เพื่อให้ประชาชนกลัวผีจำแลงตัวนั้น แล้วผู้นำประเทศก็จะใช้ความกลัวนั้นสนองวาระทางการเมืองของตนต่อไป 

และผีที่เอามาปั่นหัวคนกัมพูชาได้อย่างดียิ่ง ก็คือผีที่ชื่อว่า 'ไทย'

บทความทัศนะโดย กรกิจ ดิษฐาน ผู้ช่วยบรรณาธิการบริหาร และบรรณาธิการข่าวต่างประเทศ The Better 

อ้างอิง 1
Young, Sokphea. "Weak Men Versus Strongmen: Strategies of Authoritarian Survival and Dissensus in Southeast Asia". (2021). Springer Nature Singapore. pp. 37 - 38

อ้างอิง 2
Thun, Theara. "ព្រះស្តេចកន Preah Sdach Kân [God-King Kân]"". January 6, 2016. Harvard-Yenching Institute's Book Reviews.

อ้างอิง 3
Woolf, D. R.. "A Global Encyclopedia of Historical Writing, Volume 2 - Tiounn Chronicle". (2014) Routledge.

Photo - หญิงชาวกัมพูชาเดินทางไปแสวงบุญที่ปราสาทนครวัด ภาพโดย G. Douvraigue ระหว่างปี ค.ศ. 1904 - 1906 Bibliothèques de la Ville de Paris