หลังจากที่บราซิลตกรอบฟุตบอลโลก 2026 แฟนบอลจำนวนมากรีบกล่าวโทษว่าผลงานที่ย่ำแย่ของทีมเกิดจากความเชื่อทางศาสนาแบบโปรเตสแตนต์ของนักเตะบางคน ในโซเชียลมีเดีย บางคนบ่นว่าทีมบราซิลเล่นได้ดีกว่ามากเมื่อนักเตะ "ประพฤติตัวเหมือนชาวคาทอลิก" ในขณะที่ "การชำระล้างจนหมดจดแบบลัทธิอีแวนเจลิคัลของพวกโปรเตสแตนต์ (evangelical Protestant) ได้ทำให้ฟุตบอลของพวกเขาแบนราบ ทำลายจังหวะแซมบ้า และทำลายเสน่ห์ของพวกเขาไปหมด"

แม้ว่าความคิดเห็นเช่นนี้อาจถูกมองว่าเป็นเพียงการล้อเล่นเรื่องฟุตบอลแบบไม่จริงจังนัก แต่มันก็สะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงทางศาสนาที่เกิดขึ้นในละตินอเมริกา โปรเตสแตนต์ (มักเรียกว่าอีแวนเจลิโกส) ในละตินอเมริกาคิดเป็นประมาณ 11% ของประชากร ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงที่น่าสังเกตในภูมิภาคที่เดิมทีคริสเตียนส่วนใหญ่ระบุตนเองว่าเป็นโรมันคาทอลิก

การแสดงออกที่สำคัญที่สุดของนิกายโปรเตสแตนต์คือผู้คนที่สังกัดโบสถ์เพนเตโคสต์หรือโบสถ์คาริสมาติก กลุ่มเหล่านี้คิดเป็นประมาณ 30% ของประชากรในละตินอเมริกา โดยมีผู้ศรัทธาประมาณ 195 ล้านคน

คำว่า “เพนเตโคสต์” (Pentecostal) มักหมายถึงขบวนการคริสเตียนที่เน้น “การพูดภาษาแปลกๆ” (Speaking in tongues หรือ Glossolalia ผู้คนเปล่งคำพูดหรือเสียงที่คล้ายเสียงพูด ซึ่งผู้เชื่อมักคิดว่าเป็นภาษาที่ไม่เป็นที่รู้จักสำหรับผู้พูด บางคนเชื่อว่าเป็นภาษาศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้พูดไม่รู้จัก) เป็นสัญญาณเริ่มต้นของ “การรับบัพติศมาในพระวิญญาณบริสุทธิ์” และประสบการณ์โดยตรงส่วนตัวกับพระเจ้า ส่วนคำว่า “คาริสมาติก” (หรือ “นีโอเพนเตโคสต์”) หมายถึงการแสดงออกของรูปแบบความเชื่อนี้ในทั้งขบวนการทางศาสนาใหม่และคริสตจักรหลักดั้งเดิม รวมถึงในนิกายคาทอลิก แองกลิกัน และออร์โธดอกซ์

คริสเตียนนิกายเพนเตโคสต์และคาริสมาติกมีบทบาทสำคัญในซีกโลกใต้ มีการเติบโตอย่างรวดเร็ว โดยมีผู้ศรัทธา 676 ล้านคนในปี 2026 (หนึ่งในสี่ของคริสเตียนทั่วโลก) และคาดว่าจะถึง 1.1 พันล้านคนในปี 2075 (หนึ่งในสามของคริสเตียนทั่วโลก)

งานสอนและงานวิจัยของฉันมุ่งเน้นไปที่การศึกษาศาสนาคริสต์นิกายเพนเตโคสต์และคาริสมาติกในระดับโลก และความสัมพันธ์ของนิกายนี้กับสังคม วัฒนธรรม และการเมือง หนังสือของz,ในปี 2026 เรื่อง Chrétiens en quête de puissance. Présence globale et politque des pentecôtismes (คริสเตียนผู้แสวงหาอำนาจ การปรากฏตัวทั่วโลกและการเมืองของนิกายเพนเตโคสต์) นำเสนอประวัติศาสตร์ของนิกายเพนเตโคสต์ ผลกระทบระดับโลกในแง่ของสถิติ ประสบการณ์เกี่ยวกับ “ของประทานฝ่ายวิญญาณ” และการมีส่วนร่วมทางการเมืองในสหรัฐอเมริกาและประเทศอื่นๆ

ลัทธิอีแวนเจลิคัลในละตินอเมริกา
ในละตินอเมริกา ขบวนการเพนเตโคสต์และคาริสมาติกมีต้นกำเนิดมาจากการฟื้นฟูในปี 1909 ซึ่งนำโดยวิลลิส ฮูเวอร์ มิชชันนารีชาวอเมริกันจากนิกายเมธอดิสต์ ผู้ซึ่งเป็นศิษยาภิบาลในเมืองวัลปาไรโซ และก่อตั้งคริสตจักรเมธอดิสต์เพนเตโคสต์ในชิลี

ผู้คนมักถูกดึงดูดไปยังคริสตจักรเพนเตโคสต์และคาริสมาติก เพราะพวกเขาส่งเสริมประสบการณ์ส่วนตัวที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับพระเจ้าและเป็นรูปธรรม แนวทางนี้ดึงดูดผู้ที่รู้สึกว่าคริสตจักรแบบดั้งเดิมนั้นเข้มงวดเกินไป เป็นทางการ หรือมุ่งเน้นไปที่แนวคิดเชิงนามธรรมมากกว่าศรัทธาที่กระตือรือร้น

ในทุกสาขาของลัทธิเพนเตโคสต์ การประทับอยู่ของพระวิญญาณบริสุทธิ์ถูกมองว่าเป็นการสำแดงที่เป็นรูปธรรมของความเป็นจริงอันศักดิ์สิทธิ์ภายในร่างกายเอง เพนเตโคสต์/คาริสมาติกเน้นความหลากหลายของประสบการณ์ทางร่างกายของศรัทธาและให้คุณค่ากับคาริสมาตา “ของประทาน” แห่งพระวิญญาณ เช่น การรักษาโรค การพูดภาษาแปลกๆ (Glossolalia) และการพยากรณ์ เป็นต้น

จากการวิจัยของผมพบว่า สำหรับกลุ่มคาริสมาติก/นีโอเพนเตคอสตัล ที่มี “การพูดภาษาแปลกๆ” เป็นเพียงของประทานอย่างหนึ่งในบรรดาของประทานมากมาย และไม่ได้หมายความว่าเป็นสัญญาณแรกของ “การรับบัพติศมาในพระวิญญาณบริสุทธิ์” เสมอไป

ผู้เชื่อมองว่าของประทานฝ่ายวิญญาณเหล่านี้เป็นความสามารถเหนือธรรมชาติที่พระเจ้าประทานให้ ซึ่งอยู่นอกเหนือตรรกะของมนุษย์ ประทานให้เพื่อช่วยพวกเขาในการรับใช้และสนับสนุนผู้อื่นในชุมชนคริสตจักร และเป็นพยานถึงความเชื่อของพวกเขาผ่าน “หมายสำคัญและการอัศจรรย์”

ปัจจุบันมีชาวเพนเตคอสตัล/คาริสมาติกประมาณ 105 ล้านคนในบราซิล โดยที่คริสตจักร The Assemblies of God  และคริสตจักร Universal Church of the Kingdom of God ซึ่งเป็นนิกายโปรเตสแตนต์อิสระที่ใหญ่ที่สุดในละตินอเมริกา มีฐานอยู่ในบราซิล

ขบวนการเพนเตคอสตัลในบราซิลถือกำเนิดขึ้นจากการฟื้นฟูที่ถนนอาซูซาในปี 1906 ในลอสแอนเจลิส โดยมีคณะมิชชันนารีสองคณะแรกเป็นผู้ริเริ่ม

ประการแรก ลุยจิ ฟรานเชสคอน มิชชันนารีชาวอิตาลี ได้ก่อตั้งคริสตจักร Congregação Cristã do Brasil ในเซาเปาโลในปี 1910 เพื่อให้บริการแก่ผู้อพยพชาวอิตาลี ฟรานเชสคอนอพยพจากอิตาลีไปยังสหรัฐอเมริกาในปี 1890 ยอมรับคำสอนของนิกายเพนเตโคสต์ในปี 1907 กลายเป็นผู้นำในคริสตจักร Assemblea Cristiana ซึ่งเป็นคริสตจักรเพนเตโคสต์ชาวอิตาลี-อเมริกันแห่งแรกในชิคาโก และต่อมาได้เดินทางไปยังอาร์เจนตินาและจากนั้นไปยังบราซิล

จากนั้น ในปี 1911 แดเนียล เบิร์ก และอดอล์ฟ กุนนาร์ วิงเกรน มิชชันนารีชาวสวีเดน ได้ก่อตั้งคริสตจักร Apostolic Faith Mission ในเมืองเบเล็ม ซึ่งเป็นกลุ่มคริสตชนที่ต่อมากลายเป็นคริสตจักร Assemblies of God และแพร่กระจายไปทั่วประเทศ ทั้งสองได้รับการแต่งตั้งเป็นมิชชันนารีเพนเตโคสต์โดยวิลเลียม เอช. ดูร์แฮม ศิษยาภิบาลผู้มีชื่อเสียงของคริสตจักร North Avenue Mission ในชิคาโก

คริสตจักร Universal Church of the Kingdom of God ก่อตั้งโดยเอดีร์ มาเซโด ในปี 1977 ได้กลายเป็นหนึ่งในนิกายนีโอเพนเตโคสต์ที่สำคัญที่สุดในบราซิล คริสตจักรของมาเซโดเรียนรู้ที่จะดำเนินงานภายในกรอบของเศรษฐกิจภาคบริการ โดยทำหน้าที่เหมือนอาณาจักรธุรกิจระดับโลกที่ครอบคลุมมากกว่า 100 ประเทศ และได้รับการสนับสนุนจากบริษัทสื่อขนาดใหญ่และเครือข่ายโทรทัศน์ระดับชาติ โบสถ์วิหารโซโลมอนในเซาเปาโลของเขาได้รับแรงบันดาลใจและมีขนาดใหญ่โตตามแบบพระคัมภีร์ มีความสูง 55 เมตร และจุผู้สักการะได้ 10,000 คน

ฟุตบอลและคริสตจักร
ในบราซิล ฟุตบอลอาชีพและโบสถ์เพนเตโคสต์ทำงานในลักษณะที่คล้ายคลึงกัน ทั้งสองแข่งขันกันเพื่อดึงดูดกลุ่มคนกลุ่มเดียวกันโดยใช้กลยุทธ์ทางธุรกิจมาตรฐาน เช่น สื่อมวลชน สินค้าแบรนด์เนม สถานที่ขนาดใหญ่ และผู้มีอิทธิพลที่มีเสน่ห์ เพื่อดึงดูดความสนใจของผู้บริโภค

นักฟุตบอลอาชีพทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมที่สมบูรณ์แบบระหว่างทั้งสอง เมื่อนักกีฬาพูดถึงศรัทธาอันลึกซึ้งในนิกายเพนเตโคสต์ของพวกเขา พวกเขากลายเป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึง “พระกิตติคุณแห่งความเจริญรุ่งเรือง” พวกเขาแสดงให้คนทั่วไปเห็นว่าศรัทธาและการทำงานหนักนำมาซึ่งความโปรดปรานจากพระเจ้าและพรต่างๆ ทั้งความมั่งคั่งและชื่อเสียงในวงการกีฬา

ในแง่ของประสบการณ์ทางกายภาพ การไปโบสถ์ในวันอาทิตย์และการแข่งขันฟุตบอลในสนามกีฬาทำหน้าที่เป็นผลิตภัณฑ์ทางวัฒนธรรมเชิงประสบการณ์ ทั้งสองอย่างมอบการแสดงออกทางร่างกาย การปลดปล่อยอารมณ์อย่างเข้มข้น และความรู้สึกของการเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนอย่างลึกซึ้งแก่ผู้บริโภค

นิกายเพนเตโคสต์ในบราซิลมักดึงดูดคนยากจนและผู้ด้อยโอกาส คล้ายกับประเพณีแอฟริกัน-บราซิล นิกายเพนเตโคสต์เป็นศาสนาแห่งจิตวิญญาณและให้ความสำคัญอย่างมากกับประสบการณ์ทางร่างกาย เนื่องจากการแข่งขันอย่างดุเดือดเหมือนธุรกิจในเศรษฐกิจภาคบริการ การทำการตลาดสิ่งที่อ้างว่าเป็นผลิตภัณฑ์ทางจิตวิญญาณที่ดีกว่า จึงก่อให้เกิดความขัดแย้งอย่างรุนแรงกับประเพณีเหล่านี้

ลักษณะการเผยแพร่ศาสนาอย่างดุดันของชาวเพนเตโคสต์ในบราซิลจำนวนมาก มักแสดงออกในรูปแบบของความเป็นปรปักษ์อย่างเปิดเผยต่อชุมชนศาสนาแอฟริกัน-บราซิล

ไม่ว่าความเชื่อทางศาสนาจะเป็นสาเหตุของผลงานที่ย่ำแย่ของบราซิลหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับแฟนบอลที่จะตัดสินใจด้วยตนเอง ทีมบราซิลมีผลงานที่ย่ำแย่มาสักระยะหนึ่งแล้ว และบางทีการล่มสลายของบราซิลในฟุตบอลโลกปีนี้อาจเป็นสิ่งที่คาดการณ์ได้ ควรกล่าวด้วยว่าบราซิลคว้าแชมป์ฟุตบอลโลกปี 2002 ที่เกาหลีใต้ โดยมีนักเตะที่นับถือศาสนาคริสต์นิกายอีแวนเจลิคัลอย่าง กาก้า ลูซิโอ และเอ็ดมิลสัน อยู่ในทีม

อาจเป็นไปได้ว่านิกายเพนเตโคสต์มีผลงานที่ดีกว่าฟุตบอลบราซิล และบางทีคริสตจักรเพนเตโคสต์และคาริสมาติกอาจให้การสนับสนุนส่วนบุคคลและประสบการณ์ที่ทรงพลังกว่าแก่ผู้เล่นและแฟนบอลบางคนมากกว่าที่วัฒนธรรมฟุตบอลในปัจจุบันมอบให้

บทความโดย อ็องเดร กาญเญ (André Gagné) ศาสตราจารย์ประจำภาควิชาเทววิทยา มหาวิทยาลัยคอนคอร์เดีย เผยแพร่ใน The Conversation ภายใต้ลิขสิทธิ์ Creative Commons licence

Photo - เนย์มาร์ หมายเลข 10 กองหน้าทีมชาติบราซิล แสดงปฏิกิริยาหลังพ่ายแพ้ในการแข่งขันฟุตบอลโลก 2026 รอบ 16 ทีมสุดท้าย ระหว่างบราซิลกับนอร์เวย์ ที่สนามนิวยอร์ก/นิวเจอร์ซีย์ สเตเดียม ในเมืองอีสต์รัทเธอร์ฟอร์ด เมื่อวันที่ 5 กรกฎาคม 2026 (Photo by Odd ANDERSEN / AFP)