ไม่เชื่อก็ต้องเชื่อ เมื่อนักการเมืองเคนยาจะใช้เงินว่าจ้างกลุ่มอันธพาลติดอาวุธในราคาเพียง 4 ดอลลาร์ต่อวัน เมื่อบวกกับความยากจน และการแข่งขันทางการเมืองที่โหดร้าย การใช้งานแก๊งอันธพาลของพวกนักการเมืองกำลังจะก่อให้เกิดความรุนแรงที่ควบคุมไม่ได้ก่อนการเลือกตั้งในปีหน้า

กลุ่มที่เรียกกันว่า "กูนส์" (goons แปลว่า อันธพาล) กำลังถูกว่าจ้างมากขึ้นเรื่อยๆ ครั้งละหลายสิบหรือหลายร้อยคน เพื่อสลายการชุมนุมของฝ่ายตรงข้ามทางการเมืองและผู้ประท้วง และโจมตีกลุ่มสิทธิพลเมือง โดยที่ตำรวจมักจะเพิกเฉย

ผลการศึกษาล่าสุดจากบริษัทวิจัย Odipo Dev ในไนโรบี เปิดเผยอัตราค่าจ้างของนักเลงรับจ้าง ซึ่งมีตั้งแต่ 500 ชิลลิง (4 ดอลลาร์) สำหรับงานของสมาชิกสภาท้องถิ่น ไปจนถึง 1,000 ชิลลิงสำหรับสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร

มาริอุส วัย 27 ปี หนึ่งในนักเลงรับจ้าง 5 คนที่ตกลงให้สัมภาษณ์กับ AFP โดยมีเงื่อนไขว่าต้องเปลี่ยนชื่อ บอกว่าเขาทำงานนี้มาตั้งแต่อายุ 17 ปี

เขาเสียฟันไป 5 ซี่ในการทะเลาะวิวาทเมื่อนักการเมืองคนหนึ่งจ้างเขาให้ไปประท้วงการเปิดโรงพยาบาลของคู่แข่ง

ในการให้สัมภาษณ์กับ AFP ในตอนแรกเขายืนยันว่า "ผมเป็นกูน และผมภูมิใจที่ได้เป็นอย่างนั้น"

แต่ความกล้าหาญของเขาลดลงเมื่อการสนทนาดำเนินต่อไป และเขาพูดถึงความฝันที่พังทลายของเขาในการเป็นศัลยแพทย์ ซึ่งถูกขัดขวางเพราะครอบครัวของเขาไม่มีเงินจ่ายค่าเล่าเรียน

มาริอุสเติบโตมากับแม่เลี้ยงเดี่ยวในโคโรโกโช หนึ่งในชุมชนแออัดที่ยากจนที่สุดของไนโรบี เขาเล่าให้ฟังว่าตัวเขาเองนั้น "แทบจะอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้" และมองเห็นทางเลือกน้อยมากในประเทศที่ 40% อาศัยอยู่ต่ำกว่าเส้นความยากจน

"สุดท้ายคุณก็ต้องเป็นกูนเพื่ออย่างน้อยก็จะได้เงินบ้าง" เขากล่าว

มาริอุสมีลูกชายที่เขาไม่ได้พบหน้าอีกต่อไป "ผมไม่อยากให้เขาเห็นสิ่งเลวร้ายที่ผมทำ" เขากล่าว "ผมไม่อยากให้เขาเดินตามรอยเท้าผม"

การสมรู้ร่วมคิดของเจ้าหน้าที่
นักการเมืองและตำรวจยืนยันว่าพวกเขาต้องการกำจัด "ลัทธิกูน" (goonism) แต่ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่ามันฝังรากลึกอยู่ในทุกฝ่าย

ระหว่างการประท้วงต่อต้านรัฐบาลเมื่อปีที่แล้ว ผู้สื่อข่าวของสำนักข่าว AFP ได้เห็นด้วยตาตนเองว่าพวกกูนหลายร้อยคนดูเหมือนจะทำงานร่วมกับตำรวจโดยตรงเพื่อโจมตีผู้ประท้วง จากนั้นก็ปล้นสะดมและทำลายธุรกิจในใจกลางไนโรบี

เมื่อเดือนที่แล้ว ภาพจากกล้องวงจรปิดที่สำนักข่าว AFP ได้เห็น แสดงให้เห็นเจ้าหน้าที่ตำรวจในเครื่องแบบเคลื่อนที่ไปพร้อมกับกลุ่มคนร้ายติดอาวุธ ขณะที่พวกเขาบุกเข้าไปในโบสถ์ออลเซนต์สอันโด่งดังในกรุงไนโรบี และขัดจังหวะการประชุมเรียกร้องสิทธิพลเมืองอย่างรุนแรง

เดือนนี้ การชุมนุมของฝ่ายค้านในภาคตะวันตกเฉียงใต้ของเคนยาถูกกลุ่มคนร้ายติดอาวุธเข้าโจมตี ทำให้มีผู้เสียชีวิต 1 ราย และบาดเจ็บหลายราย วิดีโอแสดงให้เห็นตำรวจยืนดูอยู่เฉยๆ

โฆษกตำรวจ ไมเคิล มูชิริ กล่าวกับ AFP ว่า ข้อกล่าวอ้างที่ว่าตำรวจทำงานร่วมกับพวกอันธพาลนั้น "ไร้สาระ" โดยชี้ว่าเหตุการณ์ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับเจ้าหน้าที่นอกรีตที่กำลังอยู่ระหว่างการสอบสวน

"สำนักงานตำรวจแห่งชาติมุ่งมั่นที่จะป้องกันไม่ให้ 'วัฒนธรรมพวกกูน' เข้ามามีบทบาทในประเทศนี้" มูชิริกล่าว

แต่ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า นักการเมืองทุกฝ่ายต่างจ้างพวกกูน บ่อยครั้งเพราะพวกเขาไม่สามารถพึ่งพาตำรวจในการคุ้มครองได้

“มีช่องว่างในการบังคับใช้กฎหมาย...และนักการเมืองรู้สึกว่าจำเป็นต้องมีกลไกนี้เพื่อปกป้องตนเองหรือเพื่อข่มขู่ฝ่ายตรงข้าม” ดาริอุส โอคอลลา นักวิจัยจาก Odipo Dev กล่าว

ประวัติศาสตร์แห่งความรุนแรง
ลัทธิกูนมีรากฐานที่ฝังลึกและเป็นพิษ

ในทศวรรษ 1990 ประธานาธิบดีเผด็จการ ดาเนียล อารัป โมอิ ได้ก่อตั้งกลุ่มเยาวชนเพื่อพรรคคานู '92 (YK'92) เพื่อระดมการสนับสนุนสำหรับการเลือกตั้ง และถูกกล่าวหาว่าติดสินบนผู้มีสิทธิเลือกตั้งและยุยงให้เกิดความรุนแรง

ผู้จัดตั้ง YK'92 คนสำคัญคือ วิลเลียม รูโต ซึ่งปัจจุบันเป็นประธานาธิบดีของเคนยา

รูโตถูกศาลอาญาระหว่างประเทศตั้งข้อหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติจากบทบาทของเขาในความรุนแรงในการเลือกตั้งปี 2007 และ 2008 แม้ว่าคดีจะหยุดชะงักลงหลังจากมีการกล่าวหาว่ามีการข่มขู่พยาน

มาริอุสกล่าวว่า นับตั้งแต่รูโตชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีในปี 2022 การใช้กลุ่มกูนก็กลับมาอยู่ในระดับ "สูงสุด" อีกครั้ง เนื่องจากรัฐบาลได้ปราบปรามการประท้วงครั้งใหญ่ที่นำโดยเยาวชน ซึ่งเกิดจากความยากลำบากทางเศรษฐกิจและการทุจริต

"มีการใช้กลุ่มกูนเพื่อปราบปรามพวกเขา" มาริอุสกล่าว "อัตราการใช้กลุ่มกูนเพิ่มสูงขึ้นมาก เพราะ (รูโต) ชอบปฏิบัติการแบบนั้น"

รัฐบาลไม่ได้ตอบคำขอของเอเอฟพีในการแสดงความคิดเห็น

"หากแนวโน้มนี้ยังคงดำเนินต่อไป เป็นที่ชัดเจนว่าเคนยาจะไม่มีการเลือกตั้งที่เสรี เป็นธรรม และสงบสุข" ในเดือนสิงหาคม 2027 ฮุสเซน คาลิด จากกลุ่มสิทธิมนุษยชน Vocal Africa กล่าว

ถูกกีดกันจากความหวังในชีวิต
การใช้กลุ่มกูนเกิดขึ้นจากความสิ้นหวังในระบบเศรษฐกิจที่ผู้คนประมาณ 800,000 คนเข้าสู่ตลาดแรงงานในแต่ละปี แต่มีงานเพียง 100,000 ตำแหน่งในภาคส่วนที่เป็นทางการ ตามข้อมูลของธนาคารโลก

แดเนียล วัย 28 ปี ทำดีที่สุดแล้ว

เขาเคยเป็นเด็กรับใช้ในโบสถ์มาก่อน เติบโตมาในครอบครัวที่มีพี่น้องเจ็ดคนในชุมชนแออัดของไนโรบี พ่อแม่ของเขาต้องดิ้นรนหาเงินส่งเขาไปเรียนหนังสือและมหาวิทยาลัย ซึ่งเขาเรียนวิชาอาชญาวิทยา

แต่ในเคนยา มักต้องมีเส้นสายและเงินเพื่อ "ซื้อ" งานแรก ซึ่งพวกเขาไม่มี

"พวกเขาบอกว่าการศึกษาเป็นกุญแจสำคัญ แต่พูดตามตรง เราไม่เคยเจอกุญแจที่เปิดออกเลย" แดเนียลบอกกับ AFP

เขาใส่ชุดเอี๊ยมและหมวกที่มีข้อความว่า "ชมรมลูกน้องมหาเศรษฐี" เขาบอกว่าเขารู้สึกเสียใจอย่างสุดซึ้งกับเจ็ดปีที่ทำงานเป็นลูกน้อง

"คุณจะพบว่าคุณเคยทำร้ายผู้หญิง... ผู้หญิงคนนั้นเหมือนแม่ของผม แต่คุณไม่มีทางเลือก" เขากล่าว

ผู้ดูแลของเขาซื้อเหล้าและยาเสพติดเพื่อบรรเทาความรู้สึกเกลียดตัวเอง

"แม้ในยามมีสติ มันก็ไม่ง่ายเลย" เขากล่าว

แดเนียลลังเลระหว่างความละอายใจและความคิดเชิงปฏิบัติที่มืดมน เขารู้ว่านักการเมืองใช้เขา "เหมือนกระดาษทิชชู่" แต่ก็ยังรู้สึกขอบคุณสำหรับเงิน

"เราจะนับว่าตัวเองร่ำรวยในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้า เพราะการหาเสียงเลือกตั้งจะเปิดขึ้น" เขากล่าว

"อย่างน้อยเราก็จะได้ประโยชน์: เราจะได้โทรศัพท์ ได้เงินกลับมาตามที่ผู้นำเหล่านั้นสัญญาไว้"

ลูกน้องยังได้รับความเคารพแบบนักเลงในละแวกบ้านของพวกเขาด้วย

"เราเป็นวีรบุรุษของเด็กๆ เหล่านั้น" แดเนียลกล่าว

พวกกูนตัวท็อป
พวกอันธพาลถูกว่าจ้างแบบออฟไลน์ผ่านคนรู้จักในละแวกบ้านเพื่อหลีกเลี่ยงการทิ้งร่องรอยทางอิเล็กทรอนิกส์ ผู้สมัครงานจะถูกบอกให้มารวมตัวกันในสถานที่แห่งหนึ่ง แต่งกายด้วยชุดสีดำและปิดบังใบหน้า

การจ่ายเงินทำเป็นเงินสด ชายคนหนึ่งบอกกับ AFP ว่าธนบัตรมักจะเป็น "ธนบัตรใหม่"

พวกเขาทำงานเป็นกลุ่ม 20 ถึง 50 คน โดยมีผู้นำคอยดูแล คนที่กล้าหาญที่สุด รุนแรงที่สุด หรือ "คนที่อยู่ในระดับตัวท็อป" อย่างที่ชายวัย 23 ปีคนหนึ่งกล่าวไว้ มีโอกาส - แม้จะน้อยนิด - ที่จะก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสูงขึ้น

ความหวังคือการเป็น "ปลาใหญ่" ที่เป็นตัวกลางระหว่างลูกน้องและคนที่มีเงิน อาจถึงขั้นได้เข้าสู่สังคมชั้นสูง

ผู้ให้สัมภาษณ์หลายคนกล่าวถึง คัลวินซ์ โอคอธ หรือ กาอูโช ผู้จัดตั้งกลุ่มเยาวชนชื่อดัง ซึ่งปฏิเสธว่าตนเองเป็น "กูน" แต่ก็มักถูกเชื่อมโยงกับการระดมพลที่ใช้ความรุนแรง เมื่อเดือนที่แล้วเขาได้รับการแต่งตั้งให้เป็นคณะกรรมการของโรงพยาบาลโดย โจนาธาน ซากาจา  ผู้ว่าการกรุงไนโรบี

“คนอย่างเกาโชเคยเป็นปลาใหญ่ ตอนนี้เขาเป็นฉลามแล้ว” แดเนียลกล่าว

ผู้ให้สัมภาษณ์ไม่ค่อยสนใจนักการเมืองที่พวกเขาได้รับเงินเพื่อสนับสนุน บางคนแสดงความไม่ชอบรูโตอย่างเปิดเผย

แต่ความกังวลของกลุ่มสิทธิมนุษยชนและผู้ประท้วง ซึ่งหลายคนมาจากชนชั้นกลาง ดูเหมือนจะห่างไกลและเป็นนามธรรม

“ถ้าเราเข้าข้างพวกเขา เราจะไม่ได้งาน” มาริอุสกล่าว

พวกกูนเห็นพฤติกรรมของนักการเมืองและคิดว่ามันเป็นเรื่องถูกต้องที่จะได้รับส่วนแบ่งของพวกเขา

“คนหนุ่มทุกคนสนใจกิจกรรมนั้น เพราะถ้าคุณโค่นพวกเขาไม่ได้ ก็เข้าร่วมกับพวกเขาซะเลย” แดเนียลกล่าว

Agence France-Presse

Photo - ชายกลุ่มหนึ่งติดอาวุธด้วยแส้ ไม้ และกระบอง พยายามขว้างปาหินใส่ผู้ประท้วงเพื่อหยุดยั้งการชุมนุมระหว่างการปะทะกันที่เกิดขึ้นจากการเสียชีวิตของอัลเบิร์ต โอจวาง บล็อกเกอร์ชาวเคนยา ซึ่งเสียชีวิตขณะถูกควบคุมตัวโดยตำรวจ ในใจกลางกรุงไนโรบี เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2025 (Photo by LUIS TATO / AFP