วิกฤตการณ์ในตะวันออกกลางกำลังซ้ำเติมความขัดแย้งเรื่องน้ำมันดิบในสงครามกลางเมืองเมียนมา

ผู้ขุดเจาะน้ำมันรายย่อยในเมียนมากำลังตกอยู่ท่ามกลางการโจมตีจากทุกทิศทาง ในขณะที่ฝ่ายกบฏและกองทัพต่างแย่งชิงการควบคุมอุตสาหกรรมระดับครัวเรือนที่กลายเป็นแหล่งรายได้สำคัญ ท่ามกลางภาวะช็อกด้านพลังงานที่ได้รับผลกระทบมาจากตะวันออกกลาง

"ตราบใดที่เรายังทำงานอยู่ที่นี่ โชคร้ายอาจคร่าชีวิตเราได้ทุกเมื่อ" ทุน อ่อง (Htun Aung) คนงานในบ่อน้ำมันขนาดเล็กแห่งหนึ่งในพื้นที่แห้งแล้งตอนกลางของเมียนมากล่าว

"แต่ถ้าความตายเป็นสิ่งที่ยอมรับได้ยาก การหาเลี้ยงชีพกลับยากยิ่งกว่านั้นเสียอีก" ชายวัย 52 ปีผู้นี้กล่าว โดยใช้ชื่อสมมติเพื่อความปลอดภัย

ข้อมูลทางการระบุว่า เมียนมาต้องนำเข้าน้ำมันเชื้อเพลิงถึง 90% ทำให้ประเทศนี้มีความเสี่ยงสูงต่อปัญหาการขาดแคลนอุปทาน ซึ่งเป็นผลสืบเนื่องมาจากสงครามระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอล กับอิหร่าน

อย่างไรก็ตาม ในภูมิภาคมะกเว (Magway) ซึ่งอยู่ตอนกลางของประเทศ ยังคงมีอุตสาหกรรมขุดเจาะน้ำมันขนาดเล็กที่ดำเนินการโดยชาวบ้านท้องถิ่น พวกเขาใช้หอขุดเจาะสภาพทรุดโทรมเพื่อสูบน้ำมันดิบขึ้นมาได้ในปริมาณไม่มากนัก

พื้นที่ดังกล่าวได้รับฉายาว่า "ดูไบแห่งอันยา" (Anyar Dubai) โดยเปรียบเทียบดินแดน "อันยา" (Anyar) เข้ากับรัฐดูไบที่ร่ำรวยจากน้ำมัน ทั้งที่ในความเป็นจริง คนงานอย่างทุน ออง กลับมีรายได้เพียงสัปดาห์ละ 50 ดอลลาร์เท่านั้น แถมยังต้องใช้ชีวิตทั้งวันคลุกคลีอยู่กับคราบน้ำมันดิบที่ส่งกลิ่นเหม็น

ในขณะที่ราคาน้ำมันตามสถานีบริการในเมียนมาพุ่งสูงขึ้นเกือบสองเท่าเมื่อเทียบกับช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ "ทองคำสีดำ" ที่อยู่ใต้ดินแห่งนี้จึงกลายเป็นรางวัลแห่งสงครามที่ใครต่างก็หมายปอง

"พวกเราแค่อยากอยู่อย่างสงบ" ทุน อ่อง กล่าว "แต่ตอนนี้ฝ่ายหนึ่งก็โจมตี อีกฝ่ายก็โจมตีสวนกลับ ทั้งสองฝ่ายต่างสู้รบกันไม่หยุดหย่อน"

"พวกเราต้องหนีกันมาแล้ว 3, 4 หรือ 5 ครั้งเห็นจะได้" เขากล่าวเสริม "เราหนีไปที่นั่นที ที่นี่ที พอเติมน้ำมันใส่รถมอเตอร์ไซค์ได้ ก็ต้องหนีกันต่อไปอีก" 

ปักหลักขุดเจาะ
กลุ่มกบฏฝ่ายประชาธิปไตยอ้างว่าสามารถควบคุมแหล่งน้ำมันในเขตมไยง์ (Myaing) ของจังหวัดมะกเวได้ตั้งแต่ปี 2023 ซึ่งเป็นปีที่สามของสงครามกลางเมืองทั่วประเทศที่ปะทุขึ้นหลังจากการรัฐประหาร

พวกเขาลาดตระเวนไปตามพื้นที่เต็มไปด้วยฝุ่นละอองบริเวณโค้งแม่น้ำอิรวดีทางทิศตะวันตก โดยเคลื่อนกำลังพลในลักษณะกลุ่มที่ไม่เป็นระเบียบนัก พร้อมด้วยอาวุธอย่างเครื่องยิงลูกระเบิดอาร์พีจี (RPG) เสื้อเกราะกันกระสุน กระเป๋าผ้า และรองเท้าแตะ

ข้อมูลจาก ACLED ซึ่งเป็นหน่วยงานติดตามสถานการณ์ระบุว่า ในปีนี้มีการโจมตีทางอากาศและด้วยโดรนในเขตมายเกิดขึ้นบ่อยครั้งจนเกินจำนวนครั้งที่เกิดขึ้นตลอดทั้งปี 2023 ไปแล้ว ทั้งนี้ ACLED ประเมินว่ามีผู้เสียชีวิตมากกว่า 100,000 คนนับตั้งแต่เกิดการรัฐประหาร

กลุ่มกบฏอาศัยหลุมหลบภัยที่ขุดขึ้นมา โดยพรางตัวอยู่ท่ามกลางบ่อน้ำมันหลายพันแห่ง ซึ่งเป็นการขุดเจาะแบบไม่มีการควบคุมที่สืบทอดกันมานานหลายศตวรรษ

เครื่องกว้านที่ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ทำงานส่งเสียงดังสนั่นทั้งกลางวันและกลางคืน หย่อนท่อเหล็กลงไปในหลุมลึกหลายสิบเมตร ก่อนจะดึงขึ้นมาพร้อมกับน้ำมันดิบที่ปนเปื้อนเศษดินโคลน

นักขุดเจาะรายหนึ่งเปิดเผยว่า พวกเขาต้องจ่ายเงินให้เจ้าของที่ดินสูงถึง 3,500 ดอลลาร์สหรัฐฯ เพื่อเช่าพื้นที่สำหรับขุดเจาะ โดยไม่มีหลักประกันว่าจะพบน้ำมันหรือไม่

บ่อน้ำมันบางแห่งอาจมีน้ำมันไหลออกมาเพียงเล็กน้อย ในขณะที่บางแห่งกลับให้ผลผลิตมหาศาล น้ำมันเหล่านี้จะถูกนำไปเก็บไว้ในบ่อที่ปูด้วยผ้าใบหรือในถัง ก่อนจะถูกขนส่งไปยังโรงกลั่นชั่วคราวเพื่อแปรรูปเป็นน้ำมันเบนซินและดีเซล

ปแย โผ่ จอ (Pyae Phyo Kyaw) โฆษกกลุ่มกบฏกล่าวว่า พื้นที่แห่งนี้ได้รับฉายาว่า "ดูไบแห่งอันยา" เนื่องจากมีน้ำมันอุดมสมบูรณ์ ในช่วงเวลาที่พื้นที่ภายใต้การควบคุมของกองทัพเมียนมากลับกำลังประสบปัญหาต้องจำกัดปริมาณการใช้น้ำมันเบนซิน

เขากล่าวถึงปฏิบัติการรุกคืบในช่วงที่ผ่านมาซึ่งสามารถสกัดกั้นการเคลื่อนกำลังของกองทัพเมียนมาได้ แต่ก็ยอมรับว่าฝ่ายตนเองก็ได้รับความเสียหายอย่างหนักจากการโต้กลับของกองทัพเช่นกัน

ชายวัย 35 ปีผู้นี้กล่าวโดยเปิดเผยชื่อจริงของเขาว่า "เรามองว่านี่เป็นความพยายามที่จะทำลายเส้นทางลำเลียงเสบียงและแหล่งรายได้สำคัญของเรา"

ทั้งนี้ ไม่สามารถติดต่อกองทัพเมียนมาเพื่อขอความคิดเห็นในเรื่องนี้ได้

อย่างไรก็ตาม ในเดือนกันยายนที่ผ่านมา กองทัพเมียนมาได้ดำเนินปฏิบัติการทางทหารนานหนึ่งเดือน โดยอ้างว่าสามารถยึดบ่อน้ำมันได้มากกว่า 130 แห่งในเขตมาย และอีก 735 แห่งในเขตปะคกกู (Pakokku) ซึ่งเป็นพื้นที่ใกล้เคียงกัน 

ตลาดมืด
กลุ่มสนับสนุนประชาธิปไตยและกลุ่มติดอาวุธชาติพันธุ์จำนวนมากกำลังต่อสู้กับกองทัพเมียนมา สืบเนื่องจากการรัฐประหารในปี 2021 ซึ่งโค่นล้มรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งของอองซานซูจี

ในขณะที่สงครามยังคงดำเนินต่อไป ทุกฝ่ายต่างพยายามหาเงินทุนมาสนับสนุนการสู้รบผ่านการจัดเก็บภาษีหรือการค้าทรัพยากรธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นเหมืองอัญมณี แหล่งแร่หายาก ทองคำ หรือไม้สัก

สำหรับโครงการน้ำมันนั้น โดยทั่วไปแล้วไม่ได้เป็นจุดที่มีการแย่งชิงกันมากนัก

โครงการขนาดใหญ่ส่วนใหญ่อยู่ภายใต้การคุ้มกันอย่างแน่นหนาของกองทัพ และปริมาณการผลิตที่บันทึกไว้อย่างเป็นทางการถือว่าน้อยมากเมื่อเทียบกับมาตรฐานสากล โดยสำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานของสหรัฐฯ (EIA) ระบุว่าในปีที่ผ่านมามีการผลิตอยู่ที่ประมาณ 6,000 บาร์เรลต่อวันเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม โทมัส คีน ที่ปรึกษาอาวุโสประจำเมียนมาของกลุ่มวิกฤตการณ์ระหว่างประเทศ (International Crisis Group) กล่าวว่า แหล่งน้ำมันขนาดเล็กที่ดำเนินการโดยชาวบ้านในพื้นที่กลับเป็นที่ต้องการของกลุ่มกบฏ นั่นก็เพราะขนาดที่เล็กของมันนั่นเอง

"เหตุผลประการหนึ่งที่แหล่งน้ำมันเหล่านี้มีความสำคัญ ก็เพราะมันไม่ได้มีความสำคัญในระดับโลก" เขากล่าว พร้อมอธิบายว่าแหล่งน้ำมันเหล่านี้มีขนาดเล็กพอที่จะดำเนินการได้โดยไม่เป็นที่สังเกต แต่ก็ใหญ่พอที่จะสร้างรายได้มาสนับสนุนกองกำลังติดอาวุธได้

คีนกล่าวว่า ราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้นอาจไม่ได้เป็นปัจจัยกระตุ้นความขัดแย้งโดยตรง แต่เป็นส่วนหนึ่งของยุทธการทางทหารในวงกว้างที่มุ่งขับไล่กลุ่มกบฏออกจากฐานที่มั่นในพื้นที่ตอนใน ด้วยการตัดช่องทางรายได้ของกลุ่มเหล่านั้น

ทว่าเมื่อผลประโยชน์จากสงครามสร้างกำไรได้มากขึ้น เดิมพันก็ยิ่งสูงขึ้นตามไปด้วย

"เรากำลังพูดถึงน้ำมันหลายล้านบาร์เรลต่อปีที่ถูกผลิตออกมาจากแหล่งน้ำมันเหล่านี้" เขากล่าวเสริม

"เมื่อพิจารณาจากราคาในตลาดโลกในปัจจุบัน ถือเป็นเม็ดเงินจำนวนมหาศาลทีเดียว"

Agence France-Presse

Photo - ภาพนี้ถ่ายเมื่อวันที่ 21 กันยายน 2026 เผยให้เห็นทัศนียภาพของหอขุดเจาะน้ำมันและกระท่อมที่กระจัดกระจายอยู่ทั่วแหล่งน้ำมันแบบดั้งเดิมแห่งหนึ่งในเขตมไยง์ ภูมิภาคมะกเว ประเทศเมียนมา (ภาพโดย AFP)