สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการศึกษาเชิงยุทธศาสตร์ (International Institute for Strategic Studies - IISS) เผยรายงานชื่อ "ภัยคุกคามระดับโลกไร้พรมแดน: ศูนย์กลางอาชญากรรมและความมั่นคงระดับภูมิภาคในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้" ซึ่งระบุว่า ประเทศไทยอยู่แนวหน้าของเครือข่ายอาชญากรรมระดับภูมิภาค แวดล้อมไปด้วยศูนย์กลางอาชญากรรมที่ตั้งอยู่ในเขตประเทศเพื่อนบ้านแต่ประชิดกับชายแดนของไทย

โดยเศรษฐกิจผิดกฎหมายทั่วโลกมีมูลค่าประมาณ 6 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2025 ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงทรัพยากรทางการเงินมหาศาลที่องค์กรอาชญากรรมข้ามชาติสามารถเข้าถึงได้ เฉพาะในประเทศกัมพูชา มีการประเมินว่าปฏิบัติการฉ้อโกงผ่านช่องทางไซเบอร์สร้างรายได้ระหว่าง 1.25 หมื่นล้านถึง 1.9 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี ซึ่งคิดเป็นมูลค่ากว่าครึ่งหนึ่งของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ของกัมพูชา

IISS ระบุว่าประเทศไทยเป็นประเทศที่มีความเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์ท่ามกลางการขยายตัวของเศรษฐกิจอาชญากรรมข้ามชาติในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้วยที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ โดยเฉพาะแนวพรมแดนที่ติดกับเมียนมา ลาว และกัมพูชา ทำให้ไทยอยู่ใกล้กับศูนย์กลางอาชญากรรมสำคัญ 4 แห่ง ซึ่งเป็นแหล่งสนับสนุนอาชญากรรมทางไซเบอร์ การหลอกลวงออนไลน์ การค้ามนุษย์ การฟอกเงิน การค้าผิดกฎหมาย และอาชญากรรมรูปแบบอื่น ๆ ที่ดำเนินการโดยองค์กรอาชญากรรม

กิจกรรมทางอาชญากรรมเหล่านี้ดำเนินงานในลักษณะเครือข่ายที่เชื่อมโยงถึงกัน โดยมีการใช้โครงสร้างพื้นฐาน เส้นทางการขนส่ง ช่องทางการเงิน เทคโนโลยี และการได้รับความคุ้มครองจากการทุจริตร่วมกัน โดยกลุ่มอาชญากรในพื้นที่ทางภูมิศาสตร์แห่งใดแห่งหนึ่ง ทำให้พวกเขาสามารถดำเนินกิจกรรมข้ามพรมแดนระหว่างประเทศได้

IISS ระบุถึงศูนย์กลางอาชญากรรมสำคัญ 4 แห่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แม้ว่าศูนย์กลางเหล่านี้จะตั้งอยู่ในประเทศเพื่อนบ้านเป็นหลัก แต่ทั้งหมดล้วนส่งผลกระทบสำคัญต่อความมั่นคงของชาติไทย ได้แก่ 

1. สามเหลี่ยมทองคำ (Golden Triangle) – ลาว เมียนมา และไทย
จุดศูนย์กลางอยู่ที่เขตเศรษฐกิจพิเศษสามเหลี่ยมทองคำ ในอำเภอต้นผึ้ง แขวงบ่อแก้ว ประเทศลาว โดยเครือข่ายอาชญากรรมได้ขยายตัวเข้าไปในพื้นที่รอยต่อระหว่างประเทศ ซึ่งรวมถึงพื้นที่ชายแดนไทยและเมียนมาด้วย พื้นที่ดังกล่าวเกี่ยวข้องกับทั้งการฉ้อโกงออนไลน์ บ่อนการพนัน กิจกรรมทางการเงินที่ผิดกฎหมาย การค้ามนุษย์ และอาชญากรรมในรูปแบบอื่น ๆ การที่พื้นที่นี้ตั้งอยู่ใกล้กับประเทศไทย ทำให้กลายเป็นประเด็นความมั่นคงข้ามพรมแดนที่สำคัญ

2. เมียวดี (Myawaddy) – เมียนมา
รายงานระบุว่าเขตเศรษฐกิจพิเศษเมียวดีและชเวกอกโก (Shwe Kokko) ซึ่งตั้งอยู่ตามแนวชายแดนไทย-เมียนมา เป็นศูนย์กลางอาชญากรรมขนาดใหญ่ กิจกรรมในพื้นที่นี้รวมถึงปฏิบัติการฉ้อโกงทางไซเบอร์ การค้ามนุษย์ และธุรกิจผิดกฎหมายอื่น ๆ ความขัดแย้งทางอาวุธและการขาดธรรมาภิบาลในเมียนมาได้สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อให้องค์กรอาชญากรรมสามารถดำเนินกิจกรรมและเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนได้

3. สีหนุวิลล์ (Sihanoukville) – กัมพูชา
สีหนุวิลล์ได้กลายเป็นศูนย์กลางสำคัญสำหรับกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับบ่อนการพนัน การฉ้อโกงออนไลน์ และธุรกรรมทางการเงินที่ผิดกฎหมาย หลังจากที่กัมพูชาประกาศห้ามการพนันออนไลน์ในปี 2019 กิจกรรมอาชญากรรมบางส่วนในพื้นที่นี้ได้ลดลง ในขณะที่โครงสร้างพื้นฐานสำหรับการฉ้อโกงได้ขยายตัวไปยังพื้นที่อื่น โดยเฉพาะตามแนวชายแดนเมียนมา-ไทย รายงานยังชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างการฉ้อโกงทางไซเบอร์ การค้ามนุษย์ การฟอกเงิน และการค้าสินค้าผิดกฎหมาย

4. ปอยเปต (Poipet) – บริเวณชายแดนกัมพูชา-ไทย
พื้นที่โดยรอบปอยเปตถูกระบุว่าเป็นอีกหนึ่งศูนย์กลางอาชญากรรมที่สำคัญ การเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนที่คล่องตัวสูงประกอบกับสภาพแนวชายแดนที่ไม่มีการควบคุมอย่างเข้มงวด ทำให้รัฐบาลกลางของกัมพูชาไม่สามารถบังคับใช้การควบคุมได้อย่างมีประสิทธิภาพ พื้นที่นี้จึงกลายเป็นช่องทางสำหรับการค้ามนุษย์ การฉ้อโกงออนไลน์ และอาชญากรรมข้ามชาติในรูปแบบอื่น ๆ

"ปอยเปตเป็นตัวอย่างหนึ่งของการเชื่อมโยงข้ามพรมแดน ซึ่งสะท้อนให้เห็นจากที่ตั้งของเมืองนี้บนแนวชายแดนไทย–กัมพูชา โดยนอกจากจะมีบริษัทที่ดำเนินการโดยชาวจีนแล้ว ยังมีรายงานว่าบุคคลสัญชาติไทยเป็นเจ้าของคาสิโนหลายแห่งที่มุ่งเน้นรองรับลูกค้าชาวไทยเป็นหลัก ในขณะเดียวกัน อุปกรณ์และโครงสร้างพื้นฐานที่ใช้สนับสนุนปฏิบัติการฉ้อโกงทางออนไลน์ (ไซเบอร์สแกม) ซึ่งรวมถึงสายอินเทอร์เน็ตข้ามพรมแดนที่ผิดกฎหมาย ตลอดจนคอมพิวเตอร์และโทรศัพท์มือถือต่าง ๆ นั้น มีรายงานว่ามีที่มาจากประเทศไทยหรือถูกส่งผ่านเข้ามาจากประเทศไทย" รายงานระบุ

ผลการศึกษาในรายงานชี้ให้เห็นถึงจุดอ่อนเชิงกลยุทธ์หลายประการของประเทศไทยไม่ว่าจะเป็นการที่ประเทศไทยมีพรมแดนติดกับประเทศต่างๆ ที่เป็นศูนย์กลางอาชญากรรม ทำให้มีความเสี่ยงต่อการเคลื่อนย้ายของอาชญากร เหยื่อการค้ามนุษย์ สินค้าผิดกฎหมาย และผลประโยชน์ทางการเงิน อีกทั้งความขัดแย้งทางอาวุธ การทุจริต และอำนาจรัฐที่จำกัดในบางพื้นที่ชายแดน ทำให้องค์กรอาชญากรรมสามารถจัดตั้งธุรกิจและดำเนินงานได้โดยมีการแทรกแซงน้อย

เครือข่ายอาชญากรรมสามารถบ่อนทำลายความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อการปฏิบัติการบังคับใช้กฎหมาย การควบคุมชายแดน และการเคลื่อนย้ายผู้เสียหายกลายเป็นประเด็นทางการเมืองที่ก่อให้เกิดความขัดแย้ง

"กลไกประการหนึ่งที่ทำให้ศูนย์กลางอาชญากรรมก่อให้เกิดความไร้เสถียรภาพข้ามพรมแดน คือการสร้างและการเคลื่อนย้าย “ทุนสีเทา” รายได้จากปฏิบัติการฉ้อโกงมีส่วนทำให้เกิดกระแสเงินดังกล่าวทั่วทั้งภูมิภาค ซึ่งอาจส่งผลกระทบในด้านการทุจริต การที่กลุ่มผู้มีอิทธิพลเข้าครอบงำกลไกรัฐ รวมถึงการสนับสนุนทางการเงินแก่กลุ่มติดอาวุธที่อยู่นอกพรมแดนของประเทศนั้นๆ ตัวอย่างเช่น นักวิเคราะห์บางส่วนชี้ให้เห็นว่า ทุนสีเทาที่เชื่อมโยงกับศูนย์กลางอาชญากรรมบริเวณชายแดนเมียนมา-ไทย และพื้นที่ชายแดนของลาว ซึ่งรวมถึงพื้นที่เมียวดีและศูนย์กลางอื่นๆ ในบริเวณสามเหลี่ยมทองคำ กำลังบ่อนทำลายธรรมาภิบาลและความเข้มแข็งของสถาบันต่างๆ ในประเทศไทยมากขึ้นเรื่อยๆ" รายงานระบุ

รายงานยังชี้ว่า ข้อพิพาทเรื่องดินแดนที่มีมาอย่างยาวนานระหว่างไทยและกัมพูชาที่กลับมาทวีความรุนแรงอีกครั้ง สะท้อนให้เห็นถึงผลกระทบขั้นสุดต่อความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ซึ่งในกรณีนี้ ศูนย์กลางอาชญากรรมได้เข้ามาเกี่ยวพันกับการเผชิญหน้าทางทหาร แม้ว่าข้อพิพาทดังกล่าวจะมีมาก่อนการเกิดขึ้นของแหล่งรวมกลุ่มมิจฉาชีพทางออนไลน์ตามแนวชายแดน แต่เศรษฐกิจผิดกฎหมายที่กระจุกตัวอยู่ในพื้นที่อย่างปอยเปตกลับกลายเป็นปัจจัยสำคัญมากขึ้นเรื่อย ๆ ในพลวัตทางการเมืองและความมั่นคงที่เกี่ยวข้องกับวิกฤตการณ์นี้ ปฏิบัติการฉ้อโกงผ่านช่องทางไซเบอร์ที่มุ่งเป้าไปยังพลเมืองไทยบีบให้รัฐบาลไทยต้องดำเนินการจัดการกับคาสิโน (ซึ่งมักถูกใช้เป็นฉากหน้า) และแหล่งรวมกลุ่มมิจฉาชีพที่ดำเนินกิจการอยู่ฝั่งกัมพูชา รวมถึงศูนย์กลางในปอยเปตด้วย ในระยะแรก ไทยได้ดำเนินมาตรการที่ไม่ใช่การใช้กำลังทางทหารเพื่อขัดขวางการดำเนินงานของกลุ่มเหล่านี้ เช่น การจำกัดการเข้าถึงไฟฟ้า เชื้อเพลิง และอินเทอร์เน็ตในพื้นที่ชายแดนที่เป็นที่ตั้งของแหล่งรวมกลุ่มมิจฉาชีพดังกล่าว

ในช่วงการปะทะกันตามแนวชายแดนระลอกที่สอง มาตรการต่าง ๆ ได้ขยายขอบเขตไปถึงการปฏิบัติการทางอากาศและปืนใหญ่ โดยมุ่งเป้าไปที่กลุ่มคาสิโนและโรงแรมใกล้กับเมืองปอยเปต ซึ่งทางการไทยระบุว่ามีความเชื่อมโยงกับขบวนการฉ้อโกง และอาจรวมถึงกิจกรรมทางทหารจากการเป็นสถานที่เก็บระบบจรวดอีกด้วย แถลงการณ์ร่วมที่ไทยและกัมพูชาลงนามเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2025 เพื่อประกาศหยุดยิงนั้น ได้สะท้อนถึงความเชื่อมโยงดังกล่าวอย่างชัดเจน โดยทั้งสองฝ่ายตกลงที่จะร่วมมือกันปราบปรามอาชญากรรมข้ามชาติ รวมถึงขบวนการฉ้อโกงต่าง ๆ “ในลักษณะที่ส่งเสริมความไว้วางใจ เสถียรภาพ และความสัมพันธ์อันดีระหว่างเพื่อนบ้าน” เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่าศูนย์กลางอาชญากรรมสามารถซ้ำเติมความตึงเครียดระหว่างรัฐที่มีอยู่เดิมได้อย่างไร โดยการสร้างแรงกดดันเพิ่มเติมทั้งในด้านความมั่นคง การเมือง และชื่อเสียง ซึ่งส่งผลต่อการตอบสนองของรัฐและอาจเพิ่มความเสี่ยงที่จะนำไปสู่การยกระดับความขัดแย้งได้

แต่ข้อแตกต่างที่สำคัญคือ IISS ไม่ได้ระบุว่าประเทศไทยเป็นหนึ่งในสี่ศูนย์กลางอาชญากรรมหลัก แต่ประเทศไทยเป็นประเทศเพื่อนบ้านที่มีอาณาเขต เศรษฐกิจ โครงสร้างพื้นฐานทางการเงิน และความมั่นคงที่ได้รับผลกระทบจากเครือข่ายที่เชื่อมโยงกันเหล่านี้

รายงานฉบับนี้ตระหนักถึงกลไกเชิงสถาบันที่มีอยู่ของประเทศไทยว่าเป็นแบบอย่างที่มีประโยชน์สำหรับการประสานงานระดับภูมิภาค โดยมีตัวอย่างสองประการที่สำคัญเป็นพิเศษ ได้แก่ ฐานข้อมูล SHIELD ซึ่งเป็นกลไกการแบ่งปันข้อมูลดิจิทัลที่สามารถสนับสนุนการแลกเปลี่ยนข่าวกรองและความร่วมมือในการจัดการกับกิจกรรมอาชญากรรมข้ามชาติ

ไทยยังมีศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านการฉ้อโกงออนไลน์ ซึ่งเป็นกลไกของรัฐบาลไทยที่ช่วยให้เหยื่อสามารถรายงานการฉ้อโกงออนไลน์ที่ต้องสงสัยได้ นอกจากนี้ยังทำหน้าที่เป็นแพลตฟอร์มสำหรับการตรวจสอบแบบเรียลไทม์ การวิเคราะห์ข้อมูล และการประสานงานระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

รายงานแนะนำว่ากลไกเหล่านี้สามารถเสริมสร้างและบูรณาการเข้ากับข้อตกลงการแบ่งปันข่าวกรองระดับภูมิภาคที่กว้างขึ้นได้

สิ่งนี้มีความสำคัญเนื่องจากองค์กรอาชญากรรมไม่ได้ดำเนินการภายในเขตอำนาจของกองกำลังตำรวจเพียงแห่งเดียว การบังคับใช้กฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพต้องอาศัยข่าวกรองทางการเงิน การสืบสวนอาชญากรรมไซเบอร์ การควบคุมการเข้าเมือง และความร่วมมือในการบังคับใช้กฎหมายข้ามพรมแดน

โดยทีมข่าวต่างประเทศ The Better

Photo - IISS