ใครจะได้เศษวัสดุจากยุโรปไป? ภาคอุตสาหกรรมถกเถียงเดือดเรื่องอนาคตของการส่งออกขยะ
การแย่งชิงเศษโลหะกำลังกลายเป็นความขัดแย้งระหว่างกลุ่มธุรกิจรีไซเคิลกับกลุ่มผู้ผลิต โดยอินเดียและอียิปต์กำลังล็อบบี้เพื่อขอซื้อเศษโลหะปริมาณมหาศาลจากยุโรปต่อไป เพื่อนำไปหลอมและใช้ใหม่
จากเดิมที่เคยถูกมองว่าเป็นเพียงขยะ ปัจจุบันเหล็กและอะลูมิเนียมรีไซเคิลกลับมีมูลค่าสูงขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากภาคอุตสาหกรรมต่างๆ กำลังมองหาวิธีการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น สำหรับใช้ในการผลิตทุกอย่างตั้งแต่รถยนต์ไปจนถึงอาคารสิ่งก่อสร้าง
ทว่ากฎหมายของสหภาพยุโรป (EU) ฉบับปี 2024 ถูกกำหนดขึ้นเพื่อจำกัดการส่งออกขยะและเก็บเศษโลหะรีไซเคิลไว้ภายในกลุ่มประเทศสมาชิกให้มากขึ้น เพื่อลดการพึ่งพาวัตถุดิบที่ต้องนำเข้าจากภายนอก
นับตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2027 เป็นต้นไป สหภาพยุโรปจะห้ามการส่งออกขยะไปยังประเทศที่ไม่ได้เป็นสมาชิก OECD (กลุ่มประเทศที่มีเศรษฐกิจมั่งคั่งเป็นส่วนใหญ่)
อย่างไรก็ตาม ประเทศที่สามารถพิสูจน์ได้ว่ามีมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมตามที่กำหนด อาจได้รับข้อยกเว้น ซึ่งอินเดียและอียิปต์ ซึ่งเป็นผู้ซื้อเศษโลหะรายใหญ่จากยุโรป ต่างก็กำลังพยายามดำเนินการเพื่อให้เข้าข่ายเงื่อนไขดังกล่าว
เดิมทีคาดว่ากรุงบรัสเซลส์จะประกาศรายชื่อประเทศที่ผ่านเกณฑ์ชุดแรกภายในเดือนนี้ แต่ล่าสุดได้ตัดสินใจเลื่อนการประกาศออกไปเป็นช่วงสิ้นปี 2026 โดยประเทศที่ไม่ผ่านเกณฑ์ในรอบนี้จะยังสามารถยื่นคำร้องใหม่ได้ในภายหลัง
ข้อพิพาทนี้ทำให้ภาคอุตสาหกรรมในยุโรปแตกออกเป็นสองฝ่าย ได้แก่ กลุ่มธุรกิจรีไซเคิลที่ต้องพึ่งพาตลาดส่งออก กับกลุ่มผู้ผลิตเหล็กที่จำเป็นต้องใช้เศษโลหะเพื่อขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืน (Green Transition)
กลุ่มธุรกิจรีไซเคิลโต้แย้งว่า การส่งออกเป็นช่องทางระบายวัสดุที่ยุโรปเองอาจไม่สามารถรองรับได้ทั้งหมดในบางช่วงเวลา และการปิดโอกาสผู้ซื้อจากต่างประเทศก็ไม่ได้หมายความว่าจะเกิดความต้องการใช้ภายในยุโรปขึ้นมาโดยอัตโนมัติ
เอ็มมานูเอล คาตราคิส (Emmanuel Katrakis) จากกลุ่มอุตสาหกรรม Federrec และ Recycling Europe กล่าวว่า "เราไม่สามารถสร้างความต้องการขึ้นมาได้ด้วยการปิดพรมแดน"
เขาระบุว่า ปัจจุบันเหล็กและอะลูมิเนียมรีไซเคิลประมาณ 80% ถูกนำไปใช้ภายในยุโรปอยู่แล้ว โดยมีเพียงประมาณหนึ่งในห้าเท่านั้นที่ถูกส่งออกไป
คาตราคิส ชี้ให้เห็นว่า ปัญหาที่แท้จริงคือลูกค้ากลุ่มใหญ่ในยุโรป เช่น ภาคการก่อสร้างและภาคยานยนต์ "กำลังอยู่ในสถานการณ์ที่ไม่สู้ดีนัก" ในขณะที่อินเดียกำลังพัฒนาอย่างรวดเร็วและมีความต้องการวัตถุดิบจำนวนมาก
หรือว่ามันคืทรัพยากรสำคัญ?
ทว่าผู้ผลิตเหล็กในยุโรปกลับไม่เห็นด้วย โดยโต้แย้งว่าสหภาพยุโรปควรพิจารณาให้รอบคอบก่อนจะส่งออกทรัพยากรที่มีค่าสำหรับอุตสาหกรรมสีเขียวนี้ไปยังต่างประเทศ
Eurofer กลุ่มอุตสาหกรรมเหล็กระบุกับสำนักข่าว AFP ว่า ทั้งอินเดียและอียิปต์ยังไม่สามารถปฏิบัติตามมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมที่สหภาพยุโรปคาดหวังไว้ได้
โดยระบุว่าอียิปต์ยังไม่มี "มาตรการควบคุมที่เพียงพอ" ในด้าน "การจัดเก็บ การคัดแยก การตรวจสอบคุณภาพเศษเหล็ก หรือการควบคุมการปล่อยมลพิษทางอากาศ" ส่วนในกรณีของอินเดีย Eurofer อ้างถึงผลการประเมินของสหภาพยุโรปที่พบว่า "ยังขาดการควบคุมการปล่อยโลหะหนัก" รวมถึงปัญหาในการบำบัดน้ำเสีย
นอกจากนี้ ผู้ผลิตเหล็กยังชี้ว่าเศษเหล็กไม่ได้เป็นเพียงแค่ขยะอีกต่อไป
บริษัท ArcelorMittal ของฝรั่งเศสกล่าวกับ AFP ว่า โลหะรีไซเคิลได้กลายเป็น "ทรัพยากรเชิงยุทธศาสตร์" ที่ยุโรปไม่อาจปล่อยให้สูญเปล่าไปได้
บริษัทระบุว่า "ผู้ผลิตเหล็กในยุโรปกำลังเผชิญกับภาวะอุปทานตึงตัว" พร้อมเตือนว่าความต้องการเศษเหล็กจะพุ่งสูงขึ้นอีก ในขณะที่อุตสาหกรรมกำลังเปลี่ยนผ่านไปสู่กระบวนการผลิตที่ปล่อยคาร์บอนต่ำลง
ความพยายามในการผลักดันสิ่งที่เรียกว่า "เหล็กสีเขียว" (green steel) ถือเป็นหัวใจสำคัญของเป้าหมายสหภาพยุโรปในการลดการปล่อยมลพิษ ควบคู่ไปกับการฟื้นฟูฐานอุตสาหกรรมของตน
อย่างไรก็ตาม สถานการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ผู้ผลิตในยุโรปกำลังเผชิญกับต้นทุนพลังงานที่สูงกว่าคู่แข่งในต่างประเทศหลายรายอย่างมาก
ในขณะนี้ สหภาพยุโรปกำลังตกอยู่ในสถานการณ์ที่ต้องรับมือกับสองฝ่ายที่มีความเห็นขัดแย้งกัน ได้แก่ กลุ่มผู้ประกอบการรีไซเคิลที่ต้องการรักษาตลาดส่งออกไว้ กับกลุ่มผู้ผลิตเหล็กที่ต้องการให้เศษเหล็กยังคงอยู่ในยุโรปมากขึ้น
แหล่งข่าวจากคณะกรรมาธิการยุโรปกล่าวว่า "เรากำลังพยายามหาจุดเชื่อมโยงระหว่างมุมมองที่แตกต่างกันเหล่านี้ ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่ายเลย"
"การมองว่ากลุ่มผู้ประกอบการรีไซเคิลเป็น 'ผู้ร้าย' ที่แสวงหากำไรจากการส่งออกขยะนั้นเป็นเรื่องง่ายเกินไป เพราะความจริงมีความซับซ้อนกว่านั้นมาก พวกเขาก็มีเหตุผลที่รับฟังได้เช่นกัน"
ในปี 2025 สหภาพยุโรปมีการส่งออกขยะรวม 32 ล้านตัน โดยมีตุรกีเป็นจุดหมายปลายทางหลัก และประมาณร้อยละ 40 ของจำนวนดังกล่าวถูกส่งไปยังประเทศที่ไม่ได้เป็นสมาชิกกลุ่ม OECD
ตัวแทนจากอินเดียและอียิปต์ประจำสหภาพยุโรปยังไม่ได้ตอบกลับคำร้องขอความคิดเห็นจากสำนักข่าว AFP ในทันที
Agence France-Presse
Photo - Garbage dump in Quibdó, Colombia / Mussi Katz (Creative Commons CC0 1.0 Universal Public Domain Dedication)