เบื้องหลังสถานการณ์

• เมื่อเวลา 5:45 น. ของวันที่ 8 กรกฎาคม 2025 ทะเลสาบธารน้ำแข็งในลุ่มแม่น้ำตงลินชังโปแตกออก ทำให้เกิดดินถล่มข้ามพรมแดนและทำลายสะพานเรสุวา (สะพานมิตรภาพ) ที่ด่านข้ามพรมแดนจี๋หลง (หรือจีรง) ที่เชื่อมต่อทิบตกับเนปาล ส่งผลให้ด่านจีรงต้องปิดทำการ ต่อมาได้มีการสร้างสะพานชั่วคราวขึ้นใหม่ และท่าเรือได้เปิดทำการอีกครั้งในเช้าวันที่ 1 มกราคมของปีถัดไป 
• แต่แล้ว เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2026 เกิดเหตุดินถล่มทางฝั่งเนปาล ทำให้ด่านจีรงได้รับความเสียหาย ทางการท้องถิ่นรายงานว่าอาจมีผู้สูญหาย ไฟฟ้าและถนนที่เชื่อมต่อพื้นที่ก็ถูกตัดขาดเช่นกัน จากอุบัติเหตุดังกล่าว ถนนที่มุ่งหน้าไปยังด่านชายแดนภายใต้เขตอำนาจของด่านจีรงจึงถูกปิดชั่วคราวทั้งสองทิศทางเป็นเวลา 7 วัน

ทำไมจีรงจึงกลายเป็นนรกบนเทือกเขาหิมาลัยถึง 2 ปีซ้อน?
ด่านจี๋หลง (吉隆口岸) หรือ 'จีรง' ในภาษาทิเบต เป็นด่านพรมแดนทางบกในเขตปกครองตนเองซีจั้ง (ทิเบต) ของสาธารณรัฐประชาชนจีน ตั้งอยู่ในเมืองจีรง อำเภอจีรง เมืองฌิกาเจ หรือรื่อคาเจ๋อ  และอยู่ติดกับท่าเรือราสุวาในประเทศเนปาล ด่านแห่งนี้ตั้งอยู่ที่ระดับความสูงกว่า 1,800 เมตร และอยู่ติดกับแม่น้ำจีรงชังโปและแม่น้ำตงลินชังโป ซึ่งมาบรรจบกันใกล้ท่าเรือ ทำให้ที่นี่เป็รจุดสองประสบของแม่น้ำ อีกทั้งพื้นที่ใกล้เคียงยังเป็นที่ราบจีรงที่อยู่ประชิดกับธารน้ำแข็งมากมายของเทือกเขาหิมาลัย

จากรายงานของสำนักข่าว CNR.cn (央广网) ของจีนระบุว่า "หุบเขาจีรงตั้งอยู่บนลาดเขาทางใต้ของเทือกเขาหิมาลัย ภายในเขตแนวรอยเลื่อน มีความยาว 93 กิโลเมตร และมีความแตกต่างของระดับความสูงมากกว่า 2,400 เมตร หุบเขาที่ลาดชันนี้ให้พลังงานทางธรณีพลศาสตร์ มวลหินที่แตกหักให้ทรัพยากร และกระแสลมร้อนชื้นจากมหาสมุทรอินเดียทำให้เกิดฝนตกชุก แผ่นดินไหวครั้งร้ายแรงในเนปาลเมื่อปี 2558 ยิ่งทำให้ภูเขาหลวมมากขึ้น ส่งผลให้ความเสี่ยงต่อภัยพิบัติเกิดขึ้นทั้งในระยะยาวและในระยะล่าช้า"

CNR.cn ยังรายงานด้วยว่า "มีทะเลสาบธารน้ำแข็ง 55 แห่งในลุ่มน้ำตอนบนของสะพานมิตรภาพ (ของด่านจีรงที่เชื่อมทิเบตกับเนปาล โดยมีพื้นที่รวมประมาณ 3.39 ตารางกิโลเมตร ภัยพิบัติในปี 2025 เกิดจากการไหลบ่าของน้ำจากทะเลสาบธารน้ำแข็งตอนบน น้ำท่วมได้พัดพามวลหินที่หลวมไปตามทาง จนในที่สุดก็ก่อให้เกิดดินถล่มครั้งใหญ่ แสดงให้เห็นว่าทะเลสาบธารน้ำแข็ง มวลหิน และปริมาณน้ำฝน อาจก่อให้เกิดห่วงโซ่ภัยพิบัติที่สมบูรณ์ได้"

นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่จีรงเกิดภัยพิบัตเช่นนี้ CNR.cn รายงานว่า ภัยธรรมที่เกิดขึ้นที่จีหรงถือนี่เป็นครั้งที่สองในรอบเพียงหนึ่งปีกับอีกสี่สิบเก้าวัน โดยเกิดเหตุการณ์ดินถล่มครั้งใหญ่เมื่อปีที่แล้ว คือ เมื่อวันที่ 8 กรกฎาคม 2025 ซึ่งทำให้ชาวจีน 17 คนสูญหายและทำลายสะพานมิตรภาพจีน-เนปาล สื่อจีนรายนี้จึงชี้ว่า "ที่หุบเขาจีรงได้แสดงให้เห็นถึงสภาพทางธรณีวิทยาที่ไม่อาจควบคุมได้แก่มนุษยชาติ"

แต่ทำไมจีรงจึงเกิดภัยธรรมชาติที่ร้ายแรงได้ง่าย? นี่เป็นคำอธิบายจาก CNR.cn

หุบเขาจีรงเกิดขึ้นตามแนวรอยเลื่อนที่ทอดยาวจากเหนือจรดใต้ มีลาดชันสูงและหุบเขาลึกอยู่ทั้งสองด้าน มวลหินที่แตกหักและตะกอนบนลาดชันเป็นพื้นฐานทางวัตถุสำหรับการเกิดดินถล่ม ในช่วงฤดูฝน กระแสลมร้อนชื้นจากมหาสมุทรอินเดียเคลื่อนตัวไปทางเหนือตามหุบเขา และปริมาณน้ำฝนไหลลงสู่ลำธารและแม่น้ำ ซึ่งอาจก่อให้เกิดความไม่เสถียรของลาดชันและพัดพาวัสดุที่หลวมๆ ลงสู่ปลายน้ำอย่างรวดเร็ว ความเสี่ยงจากภัยพิบัติในบริเวณนี้ถูกกำหนดโดยลักษณะภูมิประเทศ มวลหิน และทรัพยากรน้ำ และเป็นการยากที่จะระบุว่าเป็นผลมาจากปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งเพียงอย่างเดียว

สภาพทางภูมิศาสตร์ชุดเดียวกันนี้ทำให้หุบเขากีรองมีคุณลักษณะที่แตกต่างกันสองประการ คือ ระดับการข้ามที่ค่อนข้างต่ำทำให้เป็นทางผ่านธรรมชาติระหว่างสองฝั่งของเทือกเขาหิมาลัย ในขณะที่ความแตกต่างของระดับความสูงที่สำคัญและภูเขาที่แตกหักเพิ่มความเสี่ยงต่อภัยพิบัติสำหรับถนน จุดผ่านแดน และชุมชนตามเส้นทาง ยิ่งคุณค่าของทางผ่านสูงเท่าใด การจัดการกับความเสี่ยงทางธรณีวิทยาในระยะยาวก็ยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นเท่านั้น

แม้จะเต็มไปด้วยความเสี่ยงแต่ที่นี่ผู้คนพลุกพล่านมายาวนานแล้ว

ด่านจีรง ตั้งอยู่ในหุบเขาจีรง ในอดีตเคยเป็นจุดสำคัญบนเส้นทาง "ทิเบต-เนปาล" โบราณ ที่เชื่อมระหว่างลาซาและเนปาล ตั้งแต่สมัยราชวงศ์ถัง ด่านแห่งนี้เป็นเส้นทางสำคัญสำหรับการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมและการค้าขายระหว่างจีนและเอเชียใต้ เป็นเส้นทางการเดินทางของบุคคลสำคัญทางประวัติศาสตร์ของจีน ทิเบต และเนปาลมายาวนาน ไม่ว่าจะเป็นการเษกสมรสของพระเจ้าจงเจินกัมโปแห่งทิเบตกับเจ้าหญิงภริกุฏิแห่งเนปาล การเดินทางไปอินเดียของหวังเสวียนเช่อเสนาบดีแห่งราชวงศ์ถัง และการเดินทางของศานตรักษิตะและปัทมาสัมภวะปราชญ์ชาวพุทธไปยังทิเบตเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนา ล้วนผ่านบริเวณนี้ จึงเป็นที่มาของชื่อเรียกอื่นๆ เช่น "เส้นทางการค้า" "เส้นทางราชการ" "เส้นทางการรบ" "เส้นทางพุทธศาสนา" "เส้นทางงานแต่งงาน" และ "เส้นทางเผยแพร่ธรรม" 

เส้นทางนี้ยิ่งมีความสำคัญทางภูมิรัฐศาสตร์มากขึ้นหลังเข้าสู่ยคุสมัยใหม่ โดยในเดือนธันวาคม ปี 1961 สภาแห่งรัฐของสาธารณรัฐประชาชนจีนได้ตัดสินใจจัดตั้งด่านจีรงและศุลกากรจีรง ต่อมาในปี 1972 สภาแห่งรัฐได้กำหนดให้เป็นด่านการค้าแห่งชาติระดับ 2 และในปี 1978 ได้รับการยกระดับเป็นด่านการค้าทางบกแห่งชาติระดับ 1 โดยรัฐบาลอำเภอจีรงได้ลงทุนอย่างมากในการก่อสร้างและปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานหลายแห่ง รวมถึงอาคารตรวจสอบร่วม โรงพยาบาล ตลาดการค้าชายแดนระหว่างประเทศ โรงบำบัดน้ำเสีย เขื่อนป้องกันน้ำท่วม และถนนเชื่อมต่อ นอกจากนี้ สะพานข้ามพรมแดนยังได้รับการปรับปรุงจากสะพานแขวนไม้รุ่นแรกเป็นสะพานแขวนรุ่นที่สอง และต่อมาเป็นสะพานมิตรภาพจีน-นีเรโซรุ่นที่สามที่มีสี่เลน เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2014 ด่านจี่รงได้เปิดให้บริการแก่โลกภายนอกอย่างเป็นทางการ ทำให้ที่นี่มีการเข้าออกของผู้คนและขนถ่ายสินค้าที่คึกคัก

จีรงกลายเป็นด่านพรมแดนทางบกที่ใหญ่ที่สุดในทิเบต โดยมีปริมาณการค้าระหว่างจีนและเนปาลมากกว่า 60% และได้รับการยกระดับอย่างเป็นทางการให้เป็นด่านพรมแดนระหว่างประเทศที่เปิดให้พลเมืองของประเทศที่สามเข้าใช้ได้เมื่อวันที่ 30 สิงหาคม  และในปี 2024 ปริมาณการค้าสินค้านำเข้าและส่งออกที่อยู่ภายใต้การดูแลของท่าเรือจีหรงมีมูลค่าสูงถึง 4.248 พันล้านหยวน ครองอันดับหนึ่งในบรรดาท่าเรือทั้งหมดในทิเบต ปริมาณการค้านี้คิดเป็นเกือบ 30% ของปริมาณการค้าทั้งหมดระหว่างจีนและเนปาล

โดยทีมข่าวต่างประเทศ The Better

Photo - ภาพนี้ถ่ายเมื่อวันที่ 30 เมษายน 2023 แสดงให้เห็นอาคารด่านจีรง ที่กำลังก่อสร้างในเขตปกครองตนเองทิเบต และสะพานมิตรภาพบนพรมแดนเนปาล-จีนที่ Rasuwa ก่อนที่พื้นที่ดังกล่าวจะถูกน้ำท่วมในวันที่ 26 สิงหาคม 2569 (Photo by JANINE HAIDAR / AFP)