ภูฏานกำลังเสนอเงินจูงใจให้ครอบครัวมีบุตรมากขึ้น เนื่องจากราชอาณาจักรเล็กๆ แห่งเทือกเขาหิมาลัยแห่งนี้กำลังเผชิญกับอัตราการเกิดที่ลดลงอย่างรวดเร็วและการอพยพของคนหนุ่มสาวที่เพิ่มมากขึ้นเพื่อแสวงหาโอกาสในต่างประเทศ

อัตราการเกิดต่อปีลดลงมากกว่าหนึ่งในสี่ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งยิ่งทำให้ประเทศสูญเสียเยาวชนไปกับการอพยพมากขึ้น

นายกรัฐมนตรี เชอริง โทบกาย ได้ส่งสัญญาณเตือนซ้ำแล้วซ้ำเล่าเกี่ยวกับภาวะประชากรตกต่ำ โดยเรียกว่าเป็นวิกฤตที่ "คุกคามการดำรงอยู่" ตามรายงานของสถานีวิทยุโทรทัศน์ภูฏานของรัฐ

“หลักฐานชัดเจนแล้วว่า อัตราการเจริญพันธุ์ของภูฏานลดลงจนใกล้เคียงหรือต่ำกว่าระดับทดแทนประชากร” โทบกายเขียนไว้ในบทนำของโครงการ “ลูกคนที่สามขึ้นไป” ของรัฐบาล ซึ่งเปิดตัวในเดือนมิถุนายน

โครงการนี้ให้เงินช่วยเหลือรายเดือน 105 ดอลลาร์สหรัฐ สำหรับลูกคนที่สามหรือคนต่อๆ ไป จนกว่าจะอายุครบสามขวบ

ขันดู วังโม ข้าราชการวัย 35 ปี ยินดีกับมาตรการจูงใจนี้ แต่ตั้งคำถามว่า การจ่ายเงินสดเพียงอย่างเดียวจะโน้มน้าวให้ครอบครัวมีลูกมากขึ้นหรือไม่

“เป็นโครงการที่ดี เพราะมันส่งเสริมให้ครอบครัวมีลูกสามคนขึ้นไป” เธอกล่าว

“อย่างไรก็ตาม ผลกระทบอาจมีจำกัด หากค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดูบุตร ที่อยู่อาศัย และการดูแลเด็กยังคงสูงอยู่”

'การตัดสินใจที่ยากลำบาก'
สำหรับราชอาณาจักรที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลแห่งนี้ ซึ่งมีประชากรน้อยกว่า 800,000 คน และตั้งอยู่ระหว่างอินเดียและจีน ปัญหานี้จึงมีความสำคัญเป็นพิเศษ

รายงานระบุว่า การเกิดของบุตรคนที่สามหรือมากกว่านั้น ซึ่งเป็นเป้าหมายหลักของโครงการใหม่ ลดลง 27% ตั้งแต่ปี 2020

อัตราการเจริญพันธุ์ของภูฏานลดลงเหลือประมาณ 1.8 คนต่อผู้หญิงหนึ่งคน ซึ่งต่ำกว่าระดับทดแทนประชากร ขณะที่สัดส่วนของประชากรที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป คาดว่าจะเพิ่มขึ้นจากประมาณ 6% เป็น 17% ภายในปี 2050 ตามการประมาณการของสหประชาชาติ

"นี่ไม่ใช่สถิติเชิงนามธรรม" โทบกายกล่าว "แต่เป็นแรงกดดันที่แท้จริงและทวีความรุนแรงขึ้นต่อแรงงาน ความยั่งยืนทางการคลัง และโครงสร้างทางสังคมของชุมชนทั่วประเทศของภูฏาน"

รัฐบาลเกรงว่าการเกิดที่ลดลง ประกอบกับการอพยพออกนอกประเทศอย่างต่อเนื่อง จะทำให้มีคนวัยทำงานไม่เพียงพอที่จะสนับสนุนเศรษฐกิจและประชากรสูงวัย

จากรายงานระบุว่า ณ เดือนพฤษภาคม 2026 มีชาวภูฏานมากกว่า 71,000 คนอาศัยอยู่ต่างประเทศ โดย 39,000 คน หรือประมาณ 55% ของประชากรในต่างประเทศ อยู่ในออสเตรเลีย

“แม้ว่าการย้ายถิ่นฐานจะนำมาซึ่งผลประโยชน์จากการส่งเงินกลับประเทศ แต่การกระจุกตัวของการย้ายถิ่นฐานในช่วงวัยทำงานและวัยเจริญพันธุ์ที่สำคัญนั้น ยิ่งจำกัดการมีส่วนร่วมในกำลังแรงงาน การมีบุตรในประเทศ และโมเมนตัมประชากรในระยะยาว” เอกสารสรุปโครงการเตือน

ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า สาเหตุที่ครอบครัวมีขนาดเล็กนั้นซับซ้อน ตั้งแต่ค่าครองชีพและค่าเลี้ยงดูเด็กที่สูงขึ้น ไปจนถึงลำดับความสำคัญที่เปลี่ยนแปลงไป

พรีติ นิโรลา อายุ 34 ปี ซึ่งมีลูกหนึ่งคน กล่าวว่า เธออยากมีลูกอีกคน แต่การเงินยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญ

“ฉันอยากมีลูกอีกคน ถ้าสถานะทางการเงินของฉันเอื้ออำนวย” เธอกล่าว

“อย่างไรก็ตาม ค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดูเด็กและค่าใช้จ่ายในครัวเรือนที่สูง ทำให้เป็นการตัดสินใจที่ยากลำบาก”

กองทุนประชากรแห่งสหประชาชาติ ซึ่งสนับสนุนโครงการนี้ สนับสนุนให้ “ขยายทางเลือกสำหรับทุกคน” ผ่านการดูแลเด็กที่ราคาไม่แพงและนโยบายทางสังคมที่สนับสนุน มากกว่าการเพิ่มจำนวนการเกิดเพียงอย่างเดียว

'การเข้าถึงการศึกษา'
ความกังวลด้านประชากรศาสตร์ของภูฏานสะท้อนให้เห็นถึงแนวโน้มในหลายประเทศในเอเชีย

ภูฏานเคยส่งเสริมการวางแผนครอบครัวผ่านแคมเปญ "ครอบครัวเล็ก ครอบครัวมีความสุข" ที่เปิดตัวในปี 1974 ซึ่งช่วยลดอัตราการเกิดลงในช่วงหลายทศวรรษ

ในช่วงทศวรรษ 1990 เกิดการอพยพของชาวเนปาลที่พูดภาษาเนปาลมากกว่า 100,000 คน ซึ่งคิดเป็นประมาณหนึ่งในหกของประชากรภูฏานในขณะนั้น เนื่องจากราชอาณาจักรได้เข้มงวดนโยบายการเข้าเมือง

ขณะนี้ ผู้กำหนดนโยบายกำลังพยายามที่จะพลิกกลับแนวโน้มดังกล่าว

โทบกาย กล่าวต่อรัฐสภาในเดือนมิถุนายน โดยระบุว่าการอพยพไปต่างประเทศเป็น "ความท้าทายที่เร่งด่วนที่สุด" ของภูฏาน และกล่าวว่าการเสริมสร้างเศรษฐกิจ การสร้างงานที่มีคุณภาพ และการปรับปรุงสภาพความเป็นอยู่เป็นสิ่งจำเป็นในการชะลอการอพยพ

ฌอน โรว์แลนด์ นักมานุษยวิทยาที่สอนอยู่ในทิมพู กล่าวว่าการเปลี่ยนแปลงทางประชากรของภูฏานนั้นรวดเร็วผิดปกติ

“เมื่อพิจารณาจากข้อเท็จจริงที่ว่าจำนวนประชากรลดลงจากระดับสูงสุดประมาณ 6.6 ในช่วงทศวรรษ 1990 เหลือประมาณ 1.8 ในปัจจุบัน นี่เป็นการเปลี่ยนแปลงทางประชากรศาสตร์ที่น่าทึ่งมาก” เขากล่าว

“สถานการณ์นี้ยิ่งแย่ลงไปอีกเนื่องจากแนวโน้มที่คนหนุ่มสาวชาวภูฏานอพยพไปทำงานต่างประเทศเป็นจำนวนมาก”

อย่างไรก็ตาม โรว์แลนด์ตั้งคำถามว่าการลดลงของประชากรควรถูกมองว่าเป็นวิกฤตโดยอัตโนมัติหรือไม่ ในประเทศที่ขึ้นชื่อเรื่องการให้ความสำคัญกับ “ความสุขมวลรวมประชาชาติ” มากกว่าการเติบโตทางเศรษฐกิจ และเป็นที่รู้จักในฐานะประเทศที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและเป็นประเทศที่ปล่อยคาร์บอนสุทธิเป็นลบ ซึ่งเป็นประเทศที่หาได้ยาก

“การเข้าถึงการศึกษาและโอกาสในการทำงานที่มากขึ้นทำให้ผู้หญิงมีลูกน้อยลง” เธอกล่าว

“ผมไม่เห็นว่านั่นเป็นเรื่องที่ไม่ดีเลย”

Agence France-Presse

Photo - มุมมองทั่วไปแสดงให้เห็นผู้เข้าร่วมในพิธีมอบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ Druk Gyalpo ให้แก่นายกรัฐมนตรี Narendra Modi ของอินเดีย ที่ลานจัดงานเทศกาล Tendrelthang ในเมืองทิมปู เมืองหลวงของภูฏาน เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2024  (Photo by Upasana DAHAL / AFP)