The Better Daily ตอนนี้วิเคราะห์ประเด็นการนิรโทษกรรม กึม สุขา (Kem Sokha) หรือ กึม โซคา ผู้นำฝ่ายค้านของกัมพูชาโดย ฮุน เซน รักษาการประมุขชาติ หลังจากที่ ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2566 กึม สุขาถูกตัดสินว่ามีความผิดและถูกลงโทษจำคุก 27 ปี โดยให้กักบริเวณในบ้าน
แต้บทวิเคราะห์นี้ชี้ว่าการปล่อยตัว กึม สุขา ไม่ใช่การแสดงความจริงใจทางการเมือง แต่เป็นเพียง "เกมการเมือง" เพื่อรักษาผลประโยชน์ของตระกูลฮุน
เหตุผลเบื้องหลังการปล่อยตัว อาจเป็นเพราะรัฐบาลกัมพูชากำลังเผชิญกับแรงกดดันทางการทูตและเศรษฐกิจจากชาติตะวันตก (สหรัฐฯ และสหภาพยุโรป) และปัญหาเศรษฐกิจภายในประเทศ การปล่อยตัว กึม สุขา จึงเป็นการทำเพื่อรักษาความสัมพันธ์ทางการค้าและสิทธิพิเศษทางเศรษฐกิจ
ฮุน เซน ยังคงใช้อำนาจเบ็ดเสร็จและกุมอำนาจในการนิรโทษกรรมไว้เอง แทนที่จะเป็นไปตามกระบวนการปกติ เพื่อปูทางให้การถ่ายโอนอำนาจไปยัง ฮุน มาเนต เป็นไปอย่างราบรื่น
ที่สำคัญก็คือ แม้จะได้รับการปล่อยตัวจากการควบคุมในบ้านพัก แต่กึม สุขา ยังคงไม่สามารถเดินทางไปต่างประเทศได้ เพื่อป้องกันไม่ให้เขานำเรื่องราวความจริงไปแฉต่อประชาคมโลก โดยเฉพาะประเด็นความสัมพันธ์กับเวียดนามและข้อพิพาทกับประเทศไทย
แต่สิ่งที่เพื่อนบ้านควรระวังตัวให้ดีก็คือ ระบอบฮุน เซน และพรรคฝ่ายค้านกัมพูขชามักจะใช้การสร้างประเด็นความขัดแย้งกับไทยหรือเวียดนามเพื่อปลุกระดมกระแสชาตินิยมเมื่อเกิดความขัดแย้งทางการเมืองภายในประเทศ เช่น ในการเลือกตั้งทั่วไปของกัมพูชาในปี 2013 พรรคสงเคราะห์ชาติของ กึม สุขา สามารถบั่นทอนอำนาจของพรรครัฐบาลตระกูลฮุนได้ หลังจากประโคมกระแสเรื่องฮุน เซนขายชาติและเป็นลิ่วล้อของเวียดนาม
แต่การปลุกระดมครั้งนั้นมีราคาต้องจ่าย
ดูคลิปการวิเคราะห์ได้ที่นี่ (และอ่านเบื้องหลังการจับตัว กึม สุขา ได้ตอนล่างของคลิป)
หลังจากที่เข้าสู่สภาแล้ว กึม สุขา ได้รับเลือกจากสภาแห่งชาติให้ดำรงตำแหน่งรองประธานาธิบดีคนแรกด้วยคะแนนเสียง 116 เสียง เป็นสมาชิกสภาฝ่ายค้านคนแรกที่ดำรงตำแหน่งนี้
แต่เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 2015 กึม สุขาถูกปลดออกจากตำแหน่งรองประธานาธิบดีด้วยคะแนนเสียง 68 ต่อ 0 เนื่องจากความขัดแย้งกับพรรคผู้ปกครองเมื่อวันที่ 9 กันยายน 2016 หลังจากถูกกักบริเวณในบ้านเป็นเวลาหลายเดือน กึม สุขาถูกตัดสินจำคุก 5 เดือนหลังจากปฏิเสธที่จะไปศาลเพื่อสอบปากคำในคดีค้าประเวณีที่ฟ้องร้องเขา
ต่อมากึม สุขาได้รับพระราชทานอภัยโทษจากกษัตริย์นโรดม สีหมุนี หลังจากได้รับการปล่อยตัว กึม สุขาได้รับการแต่งตั้งอย่างเป็นทางการให้เป็นผู้นำเสียงข้างน้อย อย่างไรก็ตาม ตำแหน่งผู้นำเสียงข้างน้อยและผู้นำเสียงข้างมากถูกยกเลิกโดยสิ้นเชิงโดยสภาแห่งชาติเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2017 ตามข้อเสนอของนายกรัฐมนตรีฮุน เซน
ในปี 2017 กึม สุขาได้รับเลือกเป็นประธานพรรคสงเคราะห์ชาติกัมพูชาในการประชุมใหญ่ของพรรค พร้อมกับรองประธานอีกสามคน และภายใต้การนำของเขา พรรคได้รับชัยชนะอย่างถล่มทลายในการเลือกตั้งท้องถิ่นเดือนมิถุนายน 2017 โดยชนะ 482 จาก 1,646 ตำบล แสดงถึงกระแสไม่พอใจรัฐบาลตระกูลฮุน
แต่แล้ว ในเดือนกันยายน 2017 ศาลเทศบาลกรุงพนมเปญได้ตั้งข้อหากึม สุขาในข้อหา "กบฏและจารกรรม" และกล่าวหาว่าเป็นผู้บงการการประท้วงบนถนนเวงสเร็งในปี 2014 (วึ่งเป็นการประท้วงที่ท้าาทยอำนาจของรัฐบาลฮุนอย่างมาก) กึม สุขาถูกจับกุมที่บ้านเมื่อวันที่ 3 กันยายน 2017 ฮุน เซน และเจ้าหน้าที่รัฐบาลกัมพูชาคนอื่นๆ กล่าวหาว่ากึม สุขาสมคบคิดกับสหรัฐอเมริกา ทนายความของกึม สุขากล่าวหาว่ามีการละเมิดสิทธิของลูกความภายใต้มาตรา 149 ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา กึม สุขาได้รับการปล่อยตัวโดยมีเงื่อนไขการประกันตัวเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2018 แต่ถูกกักบริเวณในบ้าน เขาได้รับการปล่อยตัวจากการกักบริเวณในบ้านเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2019 แต่ถูกห้ามเดินทางออกนอกประเทศและเข้าร่วมกิจกรรมทางการเมือง
ต่อมาในเดือนมีนาคม 2023 กึม สุขาถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานกบฏและถูกห้ามไม่ให้ติดต่อใครนอกจากญาติของเขาโดยไม่ได้รับอนุญาตจากอัยกา การอุทธรณ์คำพิพากษาของกึม สุขาเริ่มต้นในเดือนมกราคม 2024 แต่ถูกระงับในเดือนกันยายน 2024 และไม่ได้ดำเนินการต่อจนกระทั่งเดือนเมษายน 2026 ในวันที่ 30 เมษายน 2026 ศาลอุทธรณ์พนมเปญยืนยันคำพิพากษาของกึม สุขา ขยายเวลาการกักบริเวณในบ้านโดยพฤตินัยและเพิ่มการห้ามเดินทางอีกห้าปี
กรณีนี้ ทำให้สถานทูตและกลุ่มสิทธิมนุษยชนหลายแห่งแสดงความผิดหวังและวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นสัญญาณของการถดถอยทางประชาธิปไตย โดยสถานทูตหลายแห่งออกแถลงการณ์ รวมถึงออสเตรเลีย ซึ่งเรียกการตัดสินใจนี้ว่า “น่าผิดหวังอย่างยิ่ง” และคณะผู้แทนสหภาพยุโรป ซึ่งแสดงความกังวลและเรียกร้องให้มีพหุภาคีทางการเมืองในกัมพูชา ส่วนสถานทูตสหราชอาณาจักรกล่าวในแถลงการณ์ว่า “เราต้องการเห็นเค็ม โซคาได้รับการปล่อยตัวและเสรีภาพทางการเมืองของเขากลับคืนมา เราเชื่อว่าสิ่งนี้จะช่วยเสริมสร้างประชาธิปไตยในกัมพูชา”
เอกอัครราชทูตเยอรมนี สเตฟาน เมสเซอเรอร์ กล่าวว่า คำตัดสินนี้ “ไม่ได้คลายความกังวลที่เกิดขึ้นตลอดหลายปีที่ผ่านมา”
เอกอัครราชทูตแคนาดา คริสเตียน เดสโรเชส กล่าวว่า เขารู้สึกเสียใจกับการตัดสินของศาล โดยอ้างถึงความสำคัญของฝ่ายค้านทางการเมือง ภาคประชาสังคม และสื่อเสรีต่อการปกครองระบอบประชาธิปไตย
ท่าทีของชาติตะวันตกเหล่านี้ ทำให้ชาวกัมพูชาจำนวนหนึ่งไม่พอใจและเข้าไปแสดงความเห็นตอบโต้ในโซเชียลมีเดียของสถานทูตเหล่านี้
จนกระทั่ง กึม สุขาได้รับการอภัยโทษในวันที่ 25 พฤษภาคม 2026 หลังจากได้รับพระราชทานอภัยโทษจาก ฮุน เซน ในฐานะประมุขรัฐ อย่างไรก็ตาม กึม สุขายังคงอยู่ภายใต้การห้ามเดินทางห้าปีที่กำหนดในวันที่ 30 เมษายน และสิทธิทางการเมืองของเขายังคงถูกเพิกถอนต่อไป
