ศาล รธน. ชี้บาร์โค้ด-QR Code บนบัตรเลือกตั้ง ไม่ขัดรัฐธรรมนูญ ไม่พบหลักฐานเพียงพอเชื่อมตัวผู้ใช้สิทธิกับผลคะแนน แนะ กกต. คุมข้อมูลเข้มและสร้างความเชื่อมั่นต่อกระบวนการเลือกตั้ง
ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาเรื่องพิจารณาที่ ต. 30/2569 กรณีผู้ตรวจการแผ่นดินยื่นคำร้องตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213 จากกรณีมีผู้ร้องเรียน 22 คำร้องเกี่ยวกับการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป เมื่อวันที่ 8 ก.พ. 2569 โดยตั้งข้อสงสัยต่อการกำหนดรูปแบบและการจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีการใช้รหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code) ว่าอาจทำให้สามารถตรวจสอบตัวตนของผู้ลงคะแนนและผลการลงคะแนนได้ อันอาจกระทบต่อหลักการเลือกตั้งโดยลับและสิทธิในการออกเสียงของประชาชน
ศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่า การใช้ บาร์โค้ด เป็นมาตรการที่กำหนดขึ้นเพื่อป้องกันบัตรปลอม ควบคุมจำนวนบัตร ป้องกันการนำบัตรไปใช้ข้ามเขต ตลอดจนควบคุมกระบวนการจัดพิมพ์และจัดสรรบัตรให้มีประสิทธิภาพภายใต้เวลาที่จำกัด ซึ่งเป็นมาตรการเพื่อให้การเลือกตั้งเป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม
ศาลเห็นว่า แม้ บาร์โค้ด จะทำให้สามารถควบคุมและตรวจสอบบัตรเลือกตั้งเป็นรายใบได้ แต่รหัสดังกล่าวไม่ได้แสดงโดยตรงว่าผู้มีสิทธิเลือกตั้งลงคะแนนให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด การจะทราบผลการลงคะแนนของบุคคลใดจำเป็นต้องมีข้อมูลหรือกระบวนการอื่นเชื่อมโยงระหว่างตัวบุคคล รหัสประจำบัตร และผลการลงคะแนน โดยเกี่ยวข้องกับเอกสาร 3 ส่วน ได้แก่ บัตรเลือกตั้ง ต้นขั้วบัตร และบัญชีรายชื่อผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
จากพยานหลักฐานที่ได้จากการไต่สวน ศาลไม่พบหลักฐานเพียงพอว่ามีบุคคลหรือหน่วยงานใดนำข้อมูลดังกล่าวมาเชื่อมโยงกันจนสามารถทราบได้ว่าผู้ร้องเรียนหรือประชาชนรายใดลงคะแนนให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใด ดังนั้น การกำหนดให้มี บาร์โค้ด และ QR Code บนบัตรเลือกตั้งจึงยังไม่ถือเป็นการทำลายสาระสำคัญของหลักการเลือกตั้งโดยลับหรือเสรีภาพในการออกเสียงลงคะแนน และไม่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญตามบทบัญญัติที่เกี่ยวข้อง
อย่างไรก็ตาม ศาลระบุว่า การใช้รหัสบนบัตรเลือกตั้งส่งผลต่อความไว้วางใจของประชาชนต่อกระบวนการจัดการเลือกตั้ง จึงเห็นว่าผู้ถูกร้องควรกำหนดรูปแบบบัตรโดยหลีกเลี่ยงเครื่องหมายหรือสัญลักษณ์ที่สามารถเชื่อมโยงกับข้อมูลระบุตัวผู้มีสิทธิเลือกตั้ง พร้อมกำหนดมาตรการจัดเก็บและควบคุมบัตรเลือกตั้งและข้อมูลที่เกี่ยวข้องอย่างรัดกุม เพื่อป้องกันการเข้าถึงหรือเชื่อมโยงข้อมูลโดยมิชอบ
ศาลจึงวินิจฉัยว่า การใช้ บาร์โค้ด และ QR Code บนบัตรเลือกตั้งไม่มีปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ และไม่เป็นการละเมิดสิทธิและเสรีภาพของประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง
