การนำคณะ Team Thailand และภาคธุรกิจไทยเยือนญี่ปุ่นของนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในครั้งนี้ อาจมองได้มากกว่าการเดินสายเชิญชวนนักลงทุน เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นบนเวที Thailand–Japan Investment and Business Dialogue 2026 คือการเปิดพื้นที่ให้คนทำธุรกิจจริง ของสองประเทศมานั่งคุยกันว่า หลังจากญี่ปุ่นขับเคลื่อนอุตสาหกรรมไทยมากว่า 4 ทศวรรษ รอบต่อไปของความร่วมมือควรเดินไปทางไหน
วันที่ 19 พ.ย. 2569 ที่กรุงโตเกียว สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือ BOI ร่วมกับสหพันธ์ธุรกิจญี่ปุ่น Keidanren จัดวงหารือระหว่างผู้บริหารบริษัทชั้นนำของไทยกับสมาชิก Keidanren 64 คนจาก 38 บริษัท ครอบคลุมทั้งการค้า การเงิน พลังงาน ดาต้าเซ็นเตอร์ อาหาร เคมีภัณฑ์ ยานยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ และเครื่องจักร
การนำคณะเยือนญี่ปุ่นของนายเอกนิติครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงรัฐบาลไทยยืนเสนอแพ็กเกจลงทุนให้นักธุรกิจญี่ปุ่น แต่เป็นการนำภาคเอกชนไทยขึ้นมาพูดด้วยตัวเองว่า ไทยต้องการอะไร ญี่ปุ่นมีอะไร และทั้งสองฝ่ายจะร่วมสร้างมูลค่าใหม่จากฐานความสัมพันธ์เดิมอย่างไร
ญี่ปุ่นถือเป็นกลุ่มนักลงทุนต่างชาติที่มีบทบาทต่อโครงสร้างเศรษฐกิจไทยอย่างยาวนาน ตั้งแต่การเข้ามาตั้งฐานผลิตรถยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์ ไปจนถึงการสร้างเครือข่ายผู้ผลิตชิ้นส่วนไทยจำนวนมาก สิ่งที่ภาคเอกชนไทยพยายามส่งสัญญาณครั้งนี้ คือไทยไม่ต้องการหยุดอยู่ที่การเป็น “ฐานผลิตต้นทุนแข่งขันได้” แบบในอดีตอีกต่อไป
นายพจน์ อร่ามวัฒนานนท์ ประธานกรรมการหอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย เสนอ 4 แนวทางสำคัญ ทั้งการยกระดับ SME ไทยเข้าสู่ซัพพลายเชนใหม่ของบริษัทญี่ปุ่น การถ่ายทอดเทคโนโลยีและพัฒนาทักษะแรงงาน การขยายความร่วมมือสู่อุตสาหกรรมอนาคต และการใช้ไทยเป็นประตูเชื่อมตลาดอาเซียน
สาระสำคัญอยู่ที่การเปลี่ยนจากผู้รับจ้างผลิต ไปเป็นพันธมิตรระยะยาว ซึ่งหากเกิดขึ้นได้จริง จะทำให้เงินลงทุนญี่ปุ่นรอบใหม่ไม่ได้วัดเพียงจำนวนโรงงานหรือเม็ดเงิน แต่ต้องวัดจากจำนวนผู้ประกอบการไทยที่แข็งแรงขึ้น คนไทยที่มีทักษะสูงขึ้น และเทคโนโลยีที่ถูกฝังอยู่ในระบบเศรษฐกิจไทยมากขึ้น
ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมเองมองภาพเดียวกัน โดยนางพิมพ์ใจ ลี้อิสสระนุกูล ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ระบุว่า ไทยกำลังเข้าสู่ “second wave” ของความร่วมมือกับญี่ปุ่น จากฐานเดิมด้านยานยนต์และอิเล็กทรอนิกส์ ไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มทั้งระบบขับเคลื่อนใหม่ แบตเตอรี่ อิเล็กทรอนิกส์กำลัง ซอฟต์แวร์ Smart Grid เซมิคอนดักเตอร์ และ Data Center
นี่คือจุดที่คำว่า “Second Take-off” เริ่มเห็นภาพชัดขึ้น เพราะรอบแรกของการทะยานทางเศรษฐกิจไทยในช่วงทศวรรษ 1980 เกิดจากการย้ายฐานการผลิตครั้งใหญ่ของญี่ปุ่นเข้าสู่ไทย รอบใหม่จึงไม่ควรเป็นการทำซ้ำโมเดลเดิม แต่ต้องใช้ฐานที่สร้างมาแล้วต่อยอดเข้าสู่เทคโนโลยีที่สูงขึ้น
นายเวทิต โชควัฒนา ประธานกรรมการบริหารและกรรมการผู้อำนวยการ บริษัท สหพัฒนพิบูล จำกัด (มหาชน) เป็นอีกคนที่เรียกทศวรรษนี้ว่า “Second Take-off” ของไทย จากประสบการณ์ของเครือสหพัฒน์
ที่ก่อตั้งมา 80 ปี ร่วมทุนกับญี่ปุ่นมา 60 ปี ตั้งแต่สินค้าอุปโภคบริโภคจนถึงธุรกิจใหม่ ปัจจุบันมองต่อไปถึงเซมิคอนดักเตอร์ พลังงาน การผลิตความแม่นยำสูง เทคโนโลยีอัจฉริยะ และอวกาศ
ฝั่งพลังงาน บี.กริม ได้เสนอให้ญี่ปุ่นตั้งฐานผลิตระบบแบตเตอรี่และอุปกรณ์อัจฉริยะในไทย พร้อมร่วมทุนและถ่ายทอดเทคโนโลยีแก่ผู้ผลิตไทย ขณะที่ภาคชิ้นส่วนยานยนต์อย่างสมบูรณ์ แอ๊ดวานซ์ เทคโนโลยี ก็กำลังขยับจากชิ้นส่วนระบบขับเคลื่อนเดิม ไปสู่ e-Axle มอเตอร์ Inverter และ Converter รวมถึงรถอัตโนมัติไร้คนขับสำหรับเกษตรและอุปกรณ์การแพทย์
ขณะที่ Data Center เป็นอีกพื้นที่ซึ่งสะท้อนการเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจที่ชัดเจน โดยนายปณิธาน ปวโรฬารวิทยา เลขาธิการ ส.อ.ท. ประเมินว่า หากไทยรองรับ Data Center ได้ราว 10 กิกะวัตต์ จะเกิดเงินลงทุนด้านอาคารและระบบประกอบมากกว่า 2 ล้านล้านบาท และหากไทยผลิตเซิร์ฟเวอร์หรือ GPU ได้เพียง 25% ของมูลค่าดังกล่าว ก็เปิดตลาดใหม่ราว 500,000 ล้านบาท
ดังนั้น โจทย์จึงไม่ใช่เพียงชวนญี่ปุ่นเข้ามาสร้าง Data Center แต่ชวนเข้ามาสร้างซัพพลายเชนรอบ Data Center ตั้งแต่ระบบไฟฟ้า ระบบทำความเย็น ใยแก้วนำแสง ความปลอดภัยอาคาร ไปจนถึงอุปกรณ์ขั้นสูง ซึ่งญี่ปุ่นมีเทคโนโลยีและมาตรฐานที่ไทยต้องการ
ภาคการเงินก็ถูกวางให้เป็นส่วนหนึ่งของ Second Take-off เช่นกัน นายผยง ศรีวณิช ประธานสมาคมธนาคารไทย เสนอทั้ง Financial Connectivity เชื่อมเงินทุนญี่ปุ่นเข้าสู่ไทย และการต่อยอด Joint Crediting Mechanism หรือ JCM เพื่อสร้างคาร์บอนเครดิตคุณภาพสูง รองรับการลงทุนสีเขียวของญี่ปุ่นและธุรกิจไทย
สิ่งที่เห็นจากเวทีครั้งนี้จึงเป็นภาพของ “Made with Thailand” มากกว่า “Made in Thailand” กล่าวคือ ไทยไม่ได้เสนอเพียงสถานที่ตั้งโรงงาน แต่เสนอให้ญี่ปุ่นเข้ามาร่วมสร้างสินค้า เทคโนโลยี ซัพพลายเชน และตลาดใหม่ร่วมกับผู้ประกอบการไทย
ในวันที่โลกการค้าเต็มไปด้วยกำแพงภาษี ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การแข่งขันเทคโนโลยี และการย้ายห่วงโซ่อุปทาน ความสัมพันธ์ไทย–ญี่ปุ่นที่สร้างกันมากว่า 4 ทศวรรษจึงมีคุณค่ามากกว่าความคุ้นเคย เพราะต่างฝ่ายต่างมีสิ่งที่อีกฝ่ายต้องการ ญี่ปุ่นมีเงินทุน เทคโนโลยี มาตรฐาน และเครือข่ายโลก ส่วนไทยมีฐานอุตสาหกรรม ซัพพลายเออร์ ตลาดอาเซียน และแรงงานที่พัฒนาต่อยอดได้
หาก First Take-off คือยุคที่ญี่ปุ่นช่วยวางรากฐานอุตสาหกรรมสมัยใหม่ให้ไทย Second Take-off ที่ถูกพูดถึงในโตเกียวครั้งนี้ ก็คือความพยายามเปลี่ยนรากฐานเดิมให้กลายเป็นฐานนวัตกรรมใหม่ ท่ามกลางโลกที่ไม่มีใครมั่นใจว่าเครื่องยนต์เศรษฐกิจแบบเดิมจะพาประเทศไปได้อีกนานเพียงใด